Κοινοί λογαριασμοί: Η διάκριση μεταξύ αρχικής απαλλαγής και μεταγενέστερης φορολόγησης

Του Γιώργου Δαλιάνη με τη συνεργασία της Νάνσυ Καλλιανιώτη και του Γιάννη Αρτσίτα*

Η πλήρης φορολογική  απαλλαγή που ισχύει κατά τον θάνατο του αρχικού δικαιούχου και η  φορολόγηση στη συνέχεια – Ανάλυση με βάση την εγκύκλιο Ε.2015/2026 με πρακτικό παράδειγμα που  επιβεβαιώνει μια πάγια αλλά συχνά παρεξηγημένη αρχή της φορολογίας κεφαλαίου: οι κοινές τραπεζικές καταθέσεις και τα λοιπά χρηματοπιστωτικά προϊόντα δεν υπάγονται σε φόρο κληρονομιάς κατά τον θάνατο ενός συνδικαιούχου, εφόσον υπάρχει ο όρος της αυτοδίκαιης περιέλευσης στους επιζώντες.

Η βασική νομική αρχή

Με βάση τον ν. 5638/1932 και τις μεταγενέστερες διατάξεις του ν. 2961/2001, όπως τροποποιήθηκαν με τον ν. 4916/2022 και κωδικοποιήθηκαν στον ν. 5219/2025, ισχύει ότι:

Η κατάθεση σε κοινό λογαριασμό με όρο επιζώντος δεν αποτελεί μέρος της κληρονομίας του θανόντος. Η μεταβίβαση γίνεται αυτοδίκαια, όχι ως κληρονομική διαδοχή αλλά ως άσκηση ίδιου δικαιώματος των επιζώντων.

Το κρίσιμο σημείο: η απαλλαγή δεν είναι “μόνιμη”

Η φορολογική απαλλαγή λειτουργεί μόνο στο επίπεδο της σχέσης μεταξύ των συνδικαιούχων. Δεν μεταφέρεται στους επόμενους κληρονόμους.

Με άλλα λόγια:

Ο κοινός λογαριασμός απαλλάσσεται από την κληρονομία του αρχικού δικαιούχου, αλλά φορολογείται η  κληρονομία του επόμενου δικαιούχου.

Τεκμηρίωση με Αριθμητικό παράδειγμα

Έστω κοινός λογαριασμός 600.000 ευρώ, στον οποίο συνδικαιούχοι είναι ο πατέρας, η σύζυγος και τα δύο τέκνα, με τον όρο ότι με τον θάνατο οποιουδήποτε το ποσό περιέρχεται αυτοδικαίως στους επιζώντες.

Τον Ιανουάριο του 2026 αποβιώνει ο πατέρας.

Στο χρονικό αυτό σημείο, το σύνολο της κατάθεσης δεν εντάσσεται στην κληρονομία του. Η σύζυγος και τα δύο τέκνα αποκτούν το ποσό εξ ιδίου δικαίου δηλαδή ουσιαστικά 200.000 ευρώ έκαστος, χωρίς να προκύπτει φόρος κληρονομιάς.

Δύο μήνες αργότερα, τον Μάρτιο του 2026, αποβιώνει η σύζυγος.

Στο σημείο αυτό επέρχεται η κρίσιμη διαφοροποίηση. Το ποσό των 200.000 ευρώ που της αντιστοιχεί δεν συνδέεται πλέον με την αρχική σχέση του κοινού λογαριασμού, αλλά αποτελεί στοιχείο της προσωπικής της περιουσίας. Κατά συνέπεια, εντάσσεται κανονικά στην κληρονομιαία της περιουσία και φορολογείται.

Έτσι, ενώ κατά τον θάνατο του αρχικού δικαιούχου δεν προέκυψε καμία φορολογική επιβάρυνση, στη συνέχεια ενεργοποιείται πλήρως η φορολογία κληρονομιάς.

Επέκταση του παραδείγματος – Διαδοχικές μεταβιβάσεις                                                                                               

Η ίδια λογική εφαρμόζεται και σε κάθε επόμενη μεταβίβαση. Εάν μετά τον θάνατο της συζύγου ο λογαριασμός συνεχίσει να υφίσταται μεταξύ των δύο τέκνων και το ποσό των 600.000 ευρώ αντιστοιχεί πλέον σε 300.000 ευρώ για κάθε ένα, σε περίπτωση θανάτου ενός εκ των τέκνων, το ποσό αυτό εντάσσεται στην κληρονομία του και φορολογείται κανονικά. Αντίστοιχα, ακόμη και αν τα τέκνα αναλάβουν τα ποσά και δημιουργήσουν νέους κοινούς λογαριασμούς με άλλα πρόσωπα, τα ποσά αυτά έχουν ήδη καταστεί προσωπική τους περιουσία. Η νέα κατάθεση συνιστά νέα νομική σχέση και δεν επαναφέρει την αρχική απαλλαγή.

Η πρακτική διάσταση: Τράπεζες και φορολογικός έλεγχος

Ιδιαίτερη σημασία έχει η διάκριση μεταξύ της τραπεζικής πρακτικής και της φορολογικής αντιμετώπισης.

Τα πιστωτικά ιδρύματα, εφαρμόζοντας τον ν. 5638/1932, υποχρεούνται να αποδώσουν το σύνολο της κατάθεσης στους επιζώντες συνδικαιούχους χωρίς παρακράτηση φόρου, ακόμη και σε μεταγενέστερα στάδια. Η υποχρέωση αυτή, όμως, δεν δεσμεύει τη φορολογική διοίκηση. Η ΑΑΔΕ έχει τη δυνατότητα, μέσω ελέγχου τραπεζικών κινήσεων και ανάλυσης της προέλευσης των κεφαλαίων, να ανασυνθέσει τη διαδρομή των ποσών και να διαπιστώσει ότι αυτά αποτελούν ήδη προσωπική περιουσία.

Κατά συνέπεια, η αφορολόγητη απόδοση των χρημάτων από την τράπεζα δεν σημαίνει ότι δεν υφίσταται φορολογική υποχρέωση.

Η ουσία του προβλήματος

Το παράδειγμα αυτό αναδεικνύει μια κρίσιμη πραγματικότητα:

η απαλλαγή του κοινού λογαριασμού δεν αφορά την περιουσία, αλλά τη συγκεκριμένη νομική σχέση μεταξύ των συνδικαιούχων. Μόλις το ποσό περιέλθει σε έναν επιζώντα, ενσωματώνεται στη δική του περιουσία και από εκεί και πέρα ακολουθεί τους γενικούς κανόνες κληρονομικής διαδοχής. Η αντίληψη ότι τα χρήματα παραμένουν διαρκώς αφορολόγητα δεν ευσταθεί και μπορεί να οδηγήσει σε εσφαλμένο φορολογικό σχεδιασμό.

Πρακτική σημασία και φορολογικός σχεδιασμός

Η χρήση κοινών λογαριασμών αποτελεί πράγματι ένα χρήσιμο εργαλείο, ιδίως για την αποφυγή φορολογικής επιβάρυνσης κατά τον θάνατο του αρχικού δικαιούχου. Ωστόσο, η συνολική αξιολόγηση πρέπει να γίνεται σε βάθος χρόνου. Σε οικογενειακές δομές, το αποτέλεσμα είναι συχνά η μετάθεση της φορολογίας και όχι η εξάλειψή της. Η ορθή προσέγγιση απαιτεί συνδυασμό εργαλείων και όχι και όχι αποκλειστική reliance στον κοινό λογαριασμό.

Συμπέρασμα

Η εγκύκλιος Ε.2015/2026 δεν μεταβάλλει το ισχύον καθεστώς, αλλά το αποσαφηνίζει:

Ο κοινός λογαριασμός απαλλάσσει από τον φόρο κληρονομιάς κατά τη μετάβαση της κατάθεσης από τον αρχικό δικαιούχο προς τους επιζώντες συνδικαιούχους. Από το σημείο αυτό και μετά, το ποσό εντάσσεται πλήρως στη φορολογητέα ύλη κάθε επόμενης μεταβίβασης. Η κατανόηση της διάκρισης αυτής αποτελεί κρίσιμο στοιχείο τόσο για τους φορολογούμενους όσο και για τους επαγγελματίες του χώρου.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στo CAPITAL.gr

* O Γιώργος Δαλιάνης είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Artion Α.Ε. & ιδρυτής του Ομίλου Artion, Οικονομολόγος Φοροτεχνικός.

H Νάνσυ Καλλιανιώτη είναι Μέτοχος και μέλος Δ.Σ. της Artion Α.Ε. & Διευθύνουσα Σύμβουλος της Artion Μυκόνου Α.Ε.

O Γιάννης Αρτσίτας είναι Partner και Διευθυντής Φορολογίας Φυσικών Προσώπων της Artion A.E.