ΣΔΟΕ και παραγραφή φορολογικών υποθέσεων
Του Γιώργου Δαλιάνη με τη συνεργασία της Νίκης Χατζοπούλου*
Το Σώμα Δίωξης Οικονομικού Εγκλήματος (ΣΔΟΕ) έχει πολύ συχνά εμπλοκή στους φορολογικούς ελέγχους. Ξέπλυμα μαύρου χρήματος, εικονικά τιμολόγια και φορολογικοί έλεγχοι μεγάλων ποσών, είναι μεταξύ των υποθέσεων στις οποίες εμπλέκεται. Οι αρμοδιότητες του ΣΔΟΕ είναι αρκετά ευρείες και, όπως θα δούμε και παρακάτω, δεν είναι λίγες οι φορές που ο ρόλος του ΣΔΟΕ σε έναν φορολογικό έλεγχο επηρεάζει και το θέμα της παραγραφής, ζήτημα πρωταρχικής φύσεως για την έκβαση του ελέγχου.
Το ΣΔΟΕ υπάγεται διοικητικά στο Υπουργείο Οικονομικών και αποτελεί μία Γενική Διεύθυνση του Υπουργείου. Αποστολή του είναι, μεταξύ άλλων, η αποκάλυψη και καταπολέμηση εστιών οικονομικού εγκλήματος, ο έλεγχος της κίνησης κεφαλαίων, ο έλεγχος της ορθής εφαρμογής των διατάξεων που σχετίζονται με τις εθνικές και κοινοτικές επιδοτήσεις και επιχορηγήσεις, η αποκάλυψη περιπτώσεων διαφθοράς και απάτης, καθώς επίσης και ο έλεγχος της ορθής εφαρμογής των διατάξεων που αναφέρονται στην προστασία της δημόσιας περιουσίας, με σκοπό την πρόληψη των σχετικών παραβάσεων και παράνομων πράξεων.
Στους φορολογικούς ελέγχους φυσικών και νομικών προσώπων, προκειμένου να ελεγχθεί η τυχόν ύπαρξη αποκρυβείσας φορολογητέας ύλης, το ΣΔΟΕ έχει διπλή λειτουργία. Αφενός, επειδή ο έλεγχος διενεργείται από τα τακτικά όργανα ελέγχου, (ΔΟΥ, ΚΕΦΟΜΕΠ, ΚΕΜΕΠ), τα οποία διοικητικά υπάγονται στην ΑΑΔΕ (Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων), τα πορίσματα του ΣΔΟΕ θεωρούνται από τα ελεγκτικά όργανα συμπληρωματικό στοιχείο, προερχόμενο από διαφορετικό διοικητικό όργανο, με αποτέλεσμα την παράταση της παραγραφής. Αφετέρου, επειδή συχνά το ΣΔΟΕ επιλαμβάνεται μίας υπόθεσης για την οποία διεξάγεται εισαγγελική έρευνα, σε περίπτωση που συνταχθεί από το ΣΔΟΕ ένα πληροφοριακό δελτίο (π.χ. για έκδοση/λήψη εικονικών τιμολογίων), τα αρμόδια για τη διενέργεια του φορολογικού ελέγχου όργανα, το θεωρούν νέο – συμπληρωματικό στοιχείο. Και στις δύο περιπτώσεις, η παραγραφή θεωρείται από τα ελεγκτικά όργανα ότι έχει παραταθεί στη δεκαετία.
Εντούτοις, με βάση την έννοια του «συμπληρωματικού στοιχείου» που παρατείνει την παραγραφή στην δεκαετία, όπως έχει διαμορφωθεί και σε επίπεδο νομολογίας, διαπιστώνουμε τα ακόλουθα:
1ον Το πληροφοριακό δελτίο που συντάσσει το ΣΔΟΕ δεν είναι κατ’ ανάγκη και σε κάθε περίπτωση συμπληρωματικό στοιχείο, κατά τη νομική έννοια του όρου. Και αυτό διότι, όταν το ΣΔΟΕ επεξεργάζεται στοιχεία και δεδομένα τα οποία βρίσκονταν ήδη στην διάθεση των ελεγκτικών αρχών εντός της πενταετούς παραγραφής, όπως π.χ. τραπεζικές κινήσεις καταθέσεων εντός Ελλάδος (βλ. ΣτΕ 172/2018) ή βιβλία και στοιχεία του ίδιου του ελεγχόμενου, τότε στην πραγματικότητα το ΣΔΟΕ διενεργεί απλώς έναν τακτικό φορολογικό έλεγχο, όπως αυτόν που θα μπορούσε να διενεργήσει το αρμόδιο ελεγκτικό όργανο εντός της πενταετίας. Επομένως, πορίσματα του ΣΔΟΕ που βασίζονται σε στοιχεία τα οποία είναι στην διάθεση των ελεγκτικών οργάνων εντός της πενταετίας δεν συνιστούν νέο στοιχείο ικανό να παρατείνει την παραγραφή από πενταετή σε δεκαετή, ακόμη και εάν διατυπώνονται τα πορίσματα αυτά σε μία πληροφοριακή έκθεση του ΣΔΟΕ.
Αντίθετα, νέο στοιχείο προκύπτει όταν λ.χ. το ΣΔΟΕ ελέγχει και επεξεργάζεται επίσημα ή ανεπίσημα βιβλία ή στοιχεία ή πορίσματα ελέγχου τρίτων επιχειρήσεων ή άλλα έγγραφα από τα οποία αποδεικνύεται η εικονικότητα τιμολογίων (βλ. ΣτΕ 1462/2020).
Ο λόγος είναι ότι, όπως έχει γίνει δεκτό από το Ανώτατο Ακυρωτικό, δεν αποτελούν συμπληρωματικά στοιχεία εκείνα τα οποία είτε είχαν περιέλθει σε γνώση της φορολογικής αρχής εντός της πενταετίας και αγνοήθηκαν ή δεν ελήφθησαν προσηκόντως υπόψη από αυτήν (πρβλ. ΣτΕ 3296/2008, 2703/1997, 2473/1996) είτε η φορολογική αρχή όφειλε να έχει λάβει γνώση τους, εντός της ίδιας πενταετίας, εάν είχε επιδείξει την δέουσα επιμέλεια (πρβλ. ΣτΕ 2426/2002, 2700/1965), ήτοι εάν είχε λάβει τα προσήκοντα μέτρα ελέγχου και έρευνας, που προβλέπονται στο νόμο.
2ον Το γεγονός ότι το ΣΔΟΕ δεν υπάγεται διοικητικά στην ΑΑΔΕ ουδένα ρόλο διαδραματίζει ως προς την παράταση της παραγραφής και αυτό διότι η Διοίκηση θεωρείται ενιαία. Όπως έχει ήδη κριθεί (ΣτΕ 1348/2020), το ότι η κοινή δήλωση φόρου μεταβίβασης και αντίγραφο του συμβολαίου μεταβίβασης υποβάλλονται σε Δ.Ο.Υ. διαφορετική από τη Δ.Ο.Υ. στην οποία υπάγεται ο φορολογούμενος ή από την υπηρεσία της φορολογικής Διοίκησης η οποία διενεργεί τον έλεγχο, δεν αποτελεί παράμετρο ικανή να δικαιολογήσει τη παράταση της παραγραφής, διότι, πάντως, τα σχετικά στοιχεία περιέρχονται σε γνώση της φορολογικής αρχής, η οποία έχει τη δυνατότητα (αλλά και την υποχρέωση, ως επιμελώς δρώσα Διοίκηση) να τα λάβει επίκαιρα υπόψη, αξιοποιώντας κατάλληλα και τη σύγχρονη τεχνολογία, για την αποτελεσματική εκπλήρωση του (ελεγκτικού) έργου της.
Συνεπώς, ο διοικητικός διαχωρισμός μεταξύ των ελεγκτικών οργάνων, και εν προκειμένω, μεταξύ του ΣΔΟΕ και των κατά τόπον αρμόδιων ΔΟΥ δεν δικαιολογεί την παράταση της παραγραφής.
Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου τα ελεγκτικά όργανα, επικαλούμενα μία πληροφοριακή έκθεση ή ένα πληροφοριακό δελτίο ΣΔΟΕ καταλογίζουν φόρους για παραγεγραμμένες χρήσεις, θεωρώντας εσφαλμένα ότι συντρέχει περίπτωση παράτασης της παραγραφής. Σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις, υπό το πρόσχημα της έρευνας κατόπιν εισαγγελικής παραγγελίας, το ΣΔΟΕ συντάσσει μία πληροφοριακή έκθεση με βάση τα στοιχεία που έχει στην διάθεσή του ούτως ή άλλως ο έλεγχος και απλώς μέσα από την επεξεργασία αυτών το ΣΔΟΕ καταλήγει σε δήθεν νέα πορίσματα-στοιχεία που παρατείνουν την παραγραφή. Εξάλλου, πρέπει να τονιστεί ότι πολλές φορές οι ΔΟΥ, αν και επικαλούνται πληροφοριακό δελτίο ΣΔΟΕ, αρνούνται να χορηγήσουν αντίγραφο αυτού στους ίδιους του ελεγχόμενους λόγω δήθεν εμπιστευτικού χαρακτήρα του εγγράφου, αν και είναι απαραίτητο να ληφθεί αντίγραφο από τον φορολογούμενο και είναι υποχρέωση της φορολογικής αρχής να το χορηγήσει. Και αυτό διότι το πληροφοριακό δελτίο ΣΔΟΕ είναι κρίσιμο έγγραφο για τον έλεγχο και πολλές φορές φορές συνιστά, βάσει της κρίσης των φορολογικών αρχών, νέο στοιχείο που παρατείνει την παραγραφή, και ο φορολογούμενος θα πρέπει να μπορεί να το επαληθεύσει ή να το αντικρούσει, με βάση τα πραγματικά περιστατικά κάθε υπόθεσης.
Παράδειγμα από διενεργηθέντα έλεγχο
Εντός του έτους 2020 κοινοποιήθηκε στην ελεγχόμενη επιχείρηση εντολή ελέγχου της οικονομικού έτους 2009 (χρήση 2008), δηλαδή 12 χρόνια μετά (!). Η ΔΟΥ θεώρησε ότι συντρέχει περίπτωση παράτασης της παραγραφής λόγω έκδοσης το έτος 2019 πληροφοριακού δελτίου ΣΔΟΕ για λήψη μερικώς εικονικών στοιχείων σε εκτέλεση εισαγγελικής παραγγελίας του έτους 2016. Κατόπιν γραπτού αιτήματος της ελεγχόμενης επιχείρησης χορηγήθηκε αντίγραφο του πληροφοριακού δελτίου ΣΔΟΕ, αν και η ΔΟΥ είχε αρχικώς απορρίψει τα προφορικά αιτήματα για τη λήψη αντιγράφου. Εντός του δελτίου μνημονευόταν ότι κατόπιν εισαγγελικής παραγγελίας είχε εκδοθεί μία γενική εντολή έρευνας πολλών επιχειρήσεων προκειμένου να ελεγχθούν για τυχόν υπερ/υποτιμολογήσεις επιχειρήσεις που είχαν λάβει επιδότηση ΕΣΠΑ. Εντέλει, το ΣΔΟΕ κατόπιν έρευνας των βιβλίων της επιχείρησης και των τραπεζικών κινήσεων είσπραξης επιταγών, εξέδωσε πληροφοριακό δελτίο περί λήψης εικονικού τιμολογίου. Δυνάμει αυτού του εγγράφου, η ΔΟΥ θεώρησε ότι προέκυψε νέο στοιχείο που παρατείνει την παραγραφή και επέβαλε πρόστιμο για λήψη μερικώς (ως προς την αξία) εικονικού τιμολογίου χρήσης 2008. Ωστόσο, η ΔΕΔ δικαίωσε την επιχείρηση με το σκεπτικό ότι το ΣΔΟΕ επεξεργάστηκε στοιχεία που ήταν ήδη εντός της προβλεπόμενης πενταετίας διαθέσιμα προς έλεγχο από τα αρμόδια όργανα (τραπεζικές κινήσεις και βιβλία ελεγχόμενης επιχείρησης) και συνεπώς το συνταχθέν πληροφοριακό δελτίο ΣΔΟΕ δεν συνιστά νέο στοιχείο για την παράταση της παραγραφής σε δεκαετή.
Διαπιστώνουμε, λοιπόν, ότι πολλοί φορολογούμενοι καταλήγουν να πληρώνουν άδικους φορολογικούς καταλογισμούς και πρόστιμα που αφορούν σε παραγεγραμμένες χρήσεις. Όμως, η ΔΕΔ (Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών) επιτελεί έναν πολύ σημαντικό ρόλο, διότι ασχολείται ουσιωδώς με το κατά πόσον συντρέχει περίπτωση παραγραφής σε μία φορολογική υπόθεση. Έτσι, αποτελεί ένα ανάχωμα έναντι της δυνητικής αυθαιρεσίας, εκπληρώνοντας εν πολλοίς τον σκοπό που υπηρετεί, που είναι η επανεξέταση των φορολογικών υποθέσεων.
Κλείνοντας, θα θέλαμε να τονίσουμε ότι ο ρόλος του ΣΔΟΕ σε μία φορολογική υπόθεση είναι οπωσδήποτε σημαντικός αλλά όχι απαραίτητα κρίσιμος. Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να εξετάζονται τα πραγματικά περιστατικά και η νομική βάση επί της οποίας συντρέχει ή δεν συντρέχει περίπτωση παραγραφής.
Δείτε το άρθρο και στo Capital.gr
* O κ. Γιώργος Δαλιάνης είναι Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος της Artion Α.Ε. & ιδρυτής του Ομίλου Artion, Οικονομολόγος – Φοροτεχνικός.
H κα Νίκη Χατζοπούλου είναι Δικηγόρος LL.M. & Διαμεσολαβήτρια, συνεργάτης της Artion Α.Ε.
Το ανωτέρω κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τις εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην ARTION A.E (Πουρνάρα 9, Μαρούσι /210 6009062 / www.artion.gr)
