Toυ Γιώργου Δαλιάνη με τη συνεργασία της Νίκης Χατζοπούλου και της Αλεξάνδρας Δαλιάνη*

Πλησιάζοντας προς το τέλος του έτους θα θέλαμε να αναφερθούμε στην παραγραφή των φορολογικών υποθέσεων. Τις ημέρες αυτές οι αρμόδιες Φορολογικές Αρχές (ΔΟΥ, ΣΔΟΕ, ΚΕΦΟΜΕΠ, ΚΕΜΕΕΠ, Ελεγκτικά Κέντρα) κοινοποιούν τα πορίσματα των διενεργηθέντων φορολογικών ελέγχων μαζί με τις πράξεις προσδιορισμού φόρου πριν την παραγραφή του έτους 2018 (πενταετής παραγραφή). Όμως σε κάποιες περιπτώσεις (άρθρο 71στ’ ΚΦΕ) το τελευταίο η παραγεγραμμένο έτος είναι το 2020. Στο παρόν άρθρο θα θέλαμε να καταγράψουμε ορισμένα βασικά στοιχεία για την παραγραφή και τις διαδικασίες που διέπουν τους φορολογικούς ελέγχους.

Κατωτέρω θα αναλύσουμε τις δύο περιπτώσεις που προαναφέρθηκαν: Παραγραφή και καταστροφή αρχείου για το 2018

Είναι γνωστό ότι καταρχήν το δικαίωμα του Δημοσίου για διενέργεια φορολογικού ελέγχου είναι η πενταετία, με σημείο αφετηρίας που ποικίλει ανάλογα με το φορολογικό αντικείμενο. Παραδείγματος χάριν, για το εισόδημα η πενταετής προθεσμία εκκινεί από τη λήξη του έτους εντός του οποίου λήγει η προθεσμία υποβολής δήλωσης, άρα 31.12.2024 παραγράφεται η διαχειριστική χρήση 2018, ενώ όσον αφορά τα τέλη χαρτοσήμου, στις 31.12.2024 παραγράφονται τα τέλη από σύμβαση δανείου που συνάφθηκε το 2019 (άρα για σύμβαση του 2018 το χαρτόσημο έχει παραγραφεί), καθώς η υποχρέωση χαρτοσήμανσης ήταν (κατά τον χρόνο εκείνο) 5 ημέρες από την υπογραφή της σύμβασης. Εξαίρεση αποτελεί το χαρτόσημο δοσοληπτικών λογαριασμών, για το οποίο η παραγραφή είναι πενταετής από την ημερομηνία δημοσίευσης των χρηματοοικονομικών καταστάσεων, πχ. ημεδαπό νομικό πρόσωπο ή νομική οντότητα με φορολογικό έτος που λήγει στις 31/12/2018, ολοκληρώνει την κατάρτιση των χρηματοοικονομικών καταστάσεων μέχρι την 30/06/2019. Η καταληκτική ημερομηνία εμπρόθεσμης απόδοσης των τελών χαρτοσήμου δοσοληπτικών λογαριασμών είναι η 15/07/2019, κατά συνέπεια ημερομηνία παραγραφής του δικαιώματος του Δημοσίου να επιβάλει τέλη χαρτοσήμου είναι η 31/12/2024. Επίσης, το χαρτόσημο των ενοικίων ακολουθεί την παραγραφή της φορολογίας εισοδήματος, καθώς συνυποβάλλεται με τη δήλωση.

Αυτό σημαίνει πως η παραγραφή συμπαρασύρει και την υποχρέωση διαφύλαξης του αρχείου του φορολογούμενου. Εφόσον κάποιο φυσικό ή νομικό πρόσωπο δεν έχει υποστεί έλεγχο για το έτος 2018, αυτό σημαίνει ότι μπορεί να προβεί σε καταστροφή του αρχείου του για το έτος αυτό πλην των εγγράφων που αφορούν τα εργατικά θέματα. Παρόλο που ισχύει αυτό στην νομοθεσία, καλό θα ήταν το αρχείο να τηρείται και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, καθώς τα στοιχεία μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε διασταυρωτικούς ελέγχους που αφορούν εταιρείες και φυσικά πρόσωπα.

Στο πλαίσιο αυτό, τις τελευταίες ημέρες έχουν ενταθεί οι έλεγχοι των φορολογικών υποθέσεων που αφορούν το φορολογικό έτος 2018 (1/1/2018 – 31/12/2018), διότι παραγράφονται στο τέλους του τρέχοντος έτους (31/12/2024). Στην πράξη όμως, παραγράφονται στις 10 Δεκεμβρίου, διότι εκ του νόμου (με βάση το άρθρο 33 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας – Ν. 5104/2024) δίδεται περιθώριο είκοσι ημερών (20 ημέρες) στον κάθε φορολογούμενο, ούτως ώστε να έχει τη δυνατότητα να απαντήσει και να τεκμηριώσει τα πιθανά σφάλματα που προκύπτουν κατά τη διαδικασία του ελέγχου.

Με την παρέλευση του εικοσαημέρου, η ελεγκτική αρχή έχει ένα μήνα προκειμένου να επεξεργαστεί τα νέα στοιχεία και να κοινοποιήσει την «Έκθεση Ελέγχου Προσδιορισμού Φόρου» καθώς και τις οριστικές καταλογιστικές πράξεις. Από τη στιγμή της κοινοποίησης και μετά, το ποσό που έχει προκύψει, βεβαιώνεται στις οφειλές του φορολογούμενου. Ο ελεγχόμενος έχει στη διάθεσή του 30 ημέρες προκειμένου να καταθέσει Ενδικοφανή Προσφυγή ενώπιον της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών της Γενικής Γραμματείας Δημοσίων Εσόδων του Υπουργείου Οικονομικών, η οποία μέσα σε  διάστημα 120 ημερών έχει την υποχρέωση να εξετάσει τους ισχυρισμούς του ελεγχόμενου και είτε να τους αποδεχθεί, είτε να τους απορρίψει.

Μετά την παρέλευση των 120 ημερών και στην περίπτωση που η Δ.Ε.Δ. δεν έχει λάβει θέση, η προσφυγή θεωρείται σιωπηρώς απορριπτέα και ο φορολογούμενος θα πρέπει να αποφασίσει εάν θα ακολουθήσει τη δικαστική οδό ή θα εξοφλήσει το φόρο που έχει επιβληθεί.

Τέλος, θα θέλαμε να τονίσουμε ότι όλα τα ανωτέρω αφορούν τις περιπτώσεις για τις οποίες δεν συντρέχει κάποια περίπτωση παράτασης της παραγραφής, όπως ενδεικτικά, τα συμπληρωματικά στοιχεία που περιέρχονται σε γνώση της φορολογικής αρχής μετά το πέρας της προθεσμίας παραγραφής, οι πληροφορίες από αλλοδαπές φορολογικές αρχές, η περίπτωση μη υποβολής φορολογικής δήλωσης κ.α. Στις περιπτώσεις αυτές μπορεί να επέλθει παράταση της παραγραφής, η οποία εξετάζεται με βάση τα ειδικότερα δεδομένα της κάθε υπόθεσης και θα πρέπει, εφόσον συντρέχει περίπτωση παράτασης, αυτό να μνημονεύεται ειδικά στα πορίσματα του ελέγχου από την φορολογική αρχή.

Παραγραφή και καταστροφή αρχείου για το 2020

Περαιτέρω, με βάση το άρθρο 71Στ’ του ΚΦΕ έχουν οριστεί συντομότερες προθεσμίες παραγραφής για τις οντότητες που επιλέγουν την ηλεκτρονική τιμολόγηση μέσω Παρόχου και υπό την προϋπόθεση ότι την εφαρμόζουν αποκλειστικά για την έκδοση των παραστατικών πωλήσεων κατά τη διάρκεια του φορολογικού έτους ή των φορολογικών ετών για τα οποία έχει γίνει η επιλογή αυτή. Συγκεκριμένα, η παραγραφή μειώνεται κατά δύο (2) έτη.

Για τις οντότητες-λήπτριες των αγαθών ή των υπηρεσιών, οι οποίες επιλέγουν και δηλώνουν στη Φορολογική Διοίκηση τη χρήση ηλεκτρονικής τιμολόγησης μέσω οποιουδήποτε Παρόχου μόνο κατά το μέρος που αποδέχονται τα σχετικά παραστατικά, η προθεσμία εντός της οποίας η Φορολογική Διοίκηση μπορεί να προβεί σε έκδοση πράξης διοικητικού, εκτιμώμενου ή διορθωτικού προσδιορισμού φόρου για το έτος ή τα έτη που επιλέγουν και εφαρμόζουν αποκλειστικά την ηλεκτρονική τιμολόγηση, σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 36 του ν. 4174/2013 περιορίζεται κατά ένα (1) έτος.

Τα ανωτέρω προνόμια παρέχονται στις οντότητες που επέλεξαν την ηλεκτρονική τιμολόγηση μέσω Παρόχου για τα φορολογικά έτη που αρχίζουν από την 1η Ιανουάριου 2020 και μετά και χορηγούνται από το πρώτο έτος, στο οποίο εφαρμόζεται η ηλεκτρονική τιμολόγηση, μέχρι και το φορολογικό έτος 2022 και στη συνέχεια παρέχονται για κάθε φορολογικό έτος, εφόσον οι σχετικές επιλογές δηλωθούν μέχρι το τέλος του προηγούμενου φορολογικού έτους από αυτό ή αυτά τα φορολογικά έτη που περιλαμβάνονται στη δήλωση.

Δείτε το άρθρο και στo CAPITAL.gr

* Ο Γιώργος Δαλιάνης είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Artion Α.Ε. & ιδρυτής του Ομίλου Artion, Οικονομολόγος Φοροτεχνικός.

 H Νίκη Χατζοπούλου είναι Δικηγόρος Παρ’ Αρείω Πάγω LL.Μ. & Διαμεσολαβήτρια, συνεργάτης της Artion Α.Ε.

Η Αλεξάνδρα Δαλιάνη έιναι Ασκούμενη Δικηγόρος. 

Το ανωτέρω κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τις εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην ARTION A.E (Πουρνάρα 9, Μαρούσι /210 6009062 / www.artion.gr)

Toυ Γιώργου Δαλιάνη με τη συνεργασία της Mαρίας Πουρνιά*

Οι προπληρωμένες ή πιστωτικές κάρτες που χορηγούνται σε διευθυντές και στελέχη επιχειρήσεων για κάλυψη επαγγελματικών δαπανών που ανάγονται στην εξυπηρέτηση των αναγκών των επιχειρήσεων αποτελεί ένα χρηματοοικονομικό εργαλείο που επιτρέπει στα στελέχη μιας εταιρείας να καλύπτουν επαγγελματικά έξοδα, όπως ταξίδια, γεύματα και άλλες λειτουργικές δαπάνες της επιχείρησης με χρήση κάρτας και όχι με μετρητά.

Παλαιότερα, τα στελέχη των επιχειρήσεων λάμβαναν μία προκαταβολή σε μετρητά με απόδοση λογαριασμού για τις δαπάνες που πραγματοποιούσαν στο πλαίσιο της εξυπηρέτησης των λειτουργικών αναγκών της επιχείρησης. Για τις δαπάνες αυτές πλέον μπορεί να γίνει χρήση κάρτας αντί μετρητών και αυτό προσδίδει ευελιξία, απλουστεύει τις διαδικασίες και γίνεται καλύτερη παρακολούθηση και έλεγχος των εξόδων.

Επιπλέον, μειώνονται τα έξοδα τα έξοδα διαχείρισης π.χ. ανάληψη μετρητών από Τράπεζες, ενώ η χρήση της κάρτας λειτουργεί αποτρεπτικά ως προς την πραγματοποίηση αθέμιτης συναλλαγής μεταξύ του υπαλλήλου και του προμηθευτή (antibribery policy).  Περαιτέρω, η χρήση των προπληρωμένων καρτών κάνει πιο άμεσο τον έλεγχο των συναλλαγών (μάλιστα μέσω του συστήματος ηλεκτρονικής παρακολούθησης των κινήσεων), ενώ ταυτόχρονα αξιοποιούνται και τα προγράμματα επιβράβευσης των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και μέσων πληρωμών (π.χ. σύστημα εξαργύρωσης πόντων, δωροεπιταγών κ.λπ).

Πέρα από όλα αυτά, όμως, το σημαντικότερο είναι ότι δεν υφίσταται ο περιορισμός για δαπάνες άνω των 500 ευρώ, διότι, όπως είναι γνωστό, είναι υποχρεωτική η χρήση τραπεζικού μέσου για εξόφληση συναλλαγών άνω των 500 ευρώ, περιλαμβανομένου ΦΠΑ (ν. 3842/2010) και μάλιστα οι επαπειλούμενες κυρώσεις είναι βαρύτατες. Εξάλλου, εδώ και αρκετό καιρό υφίστανται περιορισμοί στην ανάληψη και τη μεταφορά μετρητών.

Τις προπληρωμένες κάρτες τις εκδίδει η εταιρεία μέσω Τραπέζης και περιοδικά τις «φορτίζει» με το απαιτούμενο ποσό. Συνήθως, κατά τη χορήγηση των καρτών μπαίνουν όρια και περιορισμοί χρήση ανά κατηγορία στελέχους.

Οι δαπάνες που πραγματοποιούνται πρέπει να εξυπηρετούν τους σκοπούς της επιχείρησης και για να είναι εκπιπτόμενες από το εισόδημα πρέπει να πληρούν τις προϋποθέσεις των άρθρων 22 και 23 του ΚΦΕ:

α) πραγματοποιούνται προς το συμφέρον της επιχείρησης ή κατά τις συνήθεις εμπορικές συναλλαγές της, συμπεριλαμβανομένων και δράσεων εταιρικής κοινωνικής ευθύνης.

β) αντιστοιχούν σε πραγματική συναλλαγή και η αξία της συναλλαγής δεν κρίνεται κατώτερη ή ανώτερη της αγοραίας, στη βάση των στοιχείων που διαθέτει η Φορολογική Διοίκηση,

γ) εγγράφονται στα τηρούμενα βιβλία απεικόνισης των συναλλαγών της περιόδου κατά την οποία πραγματοποιούνται και αποδεικνύονται με κατάλληλα δικαιολογητικά.

Προσοχή: Δεν αρκεί η προσκόμιση στο λογιστήριο των δικαιολογητικών χρήσης της κάρτας αλλά είναι απαραίτητη και η προσκόμιση των παραστατικών πραγματοποίησης της δαπάνης.

Βέβαια, στις περιπτώσεις στελεχών που πραγματοποιούν συναλλαγές σε χώρες του εξωτερικού, ανάλογα με την εκάστοτε χώρα, ανακύπτουν προβλήματα λόγω του ότι δεν εκδίδονται έγχαρτα παραστατικά.

Η μη προσκόμιση των προβλεπόμενων από τη νομοθεσία παραστατικών έχει ως αποτέλεσμα τη μη αναγνώριση της δαπάνης, διότι είναι ανέφικτη η διενέργεια ελεγκτικών επαληθεύσεων για την εξακρίβωση της παραγωγικότητας. Επιπλέον, στην περίπτωση αυτή οι δαπάνες αυτές μπορεί να καταλογιστούν ως παροχή σε είδος και να προσαυξήσουν το εισόδημα του χρήστη της κάρτας.

Σε κάθε περίπτωση, η κρίση για την έκπτωση ή μη των δαπανών ή ο χαρακτηρισμός της δαπάνης ως παροχής σε είδος ανήκει στην αρμόδια ελεγκτική αρχή (ΕΛΚΕ, ΔΟΥ, ΚΕΦΟΜΕΠ, ΚΕΜΕΕΠ), η οποία κρίνει με βάση τα πραγματικά δεδομένα και περιστατικά.

Δείτε το άρθρο και στo CAPITAL.gr

* Ο Γιώργος Δαλιάνης είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Artion Α.Ε. & ιδρυτής του Ομίλου Artion, Οικονομολόγος Φοροτεχνικός.

 H Μαρία Πουρνιά είναι Senior Partner της Artion Α.Ε.

Το ανωτέρω κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τις εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην ARTION A.E (Πουρνάρα 9, Μαρούσι /210 6009062 / www.artion.gr)

Toυ Γιώργου Δαλιάνη με τη συνεργασία της Βασιλικής Ηλιοπούλου και της Νάνσυ Καλλιανιώτη*

Οι κοινωνίες αστικού δικαίου δημιουργούνται από κληρονομικό δικαίωμα ή από εκμετάλλευση από κοινού πράγματος, π.χ. σύσταση κοινωνίας δικαιώματος για ανέγερση οικοδομής σε κοινό οικόπεδο.

Στα άρθρα 785 έως και 805 του Αστικού Κώδικα καθορίζονται η έννοια της κοινωνίας, τα δικαιώματα, η λειτουργία και η λύση της κοινωνίας Αστικού δικαίου. Η κοινωνία συστήνεται για την εκμετάλλευση κοινού αντικειμένου αν ένα δικαίωμα ανήκει σε περισσότερους από κοινού και, εφόσον ο νόμος δεν ορίζει διαφορετικά, υπάρχει μεταξύ τους κοινωνία κατ’ ιδανικά μέρη. Σε περίπτωση αμφιβολίας λογίζεται ότι τα μέρη είναι ίσα. Εκτός από τις κοινωνίες που προκύπτουν λόγω νομοθετικών διατάξεων, όπως κληρονομιά εξ αδιαθέτου μίας ατομικής επιχείρησης (π.χ. σε περίπτωση θανάτου, ο θανών κάτοχος μίας ατομικής επιχείρησης π.χ. καταστήματος, ξενοδοχείου, κλπ. αφήνει χωρίς διαθήκη στους κληρονόμους του μία λειτουργούσα επιχείρηση, τότε αυτόματα δημιουργείται μία κοινωνία αστικού δικαίου η οποία λαμβάνει ΑΦΜ) υπάρχουν και οι κοινωνίες που συστήνονται για να κάνουν συνεκμετάλλευση ενός κοινού δικαιώματος, όπως π.χ. δύο ή και περισσότερα άτομα αγοράζουν ένα φορτηγό δημοσίας χρήσεως, ένα ταξί, ένα οικόπεδο, στο οποίο θέλουν να ανεγείρουν ακίνητο για εκμετάλλευση ή πώληση.

Σύμφωνα με τη νομοθεσία (άρθρο 45 του ν. 4172/2013) η κοινωνία καθίσταται υποκείμενη στο φόρο και έχει τις ίδιες υποχρεώσεις με τα λοιπά νομικά πρόσωπα, όμως έχει και ορισμένες ιδιαιτερότητες, όπως θα δούμε παρακάτω, διότι στερείται νομικής προσωπικότητας.

Ειδικότερα:

• ΕΛΠ: Η κοινωνία τηρεί απλογραφικά βιβλία (β’ κατηγορίας), εκδίδει τα προβλεπόμενα στοιχεία και γενικά έχει όλες τις υποχρεώσεις που έχουν οι προσωπικές εταιρείες.
• ΦΠΑ: Εφαρμόζονται οι διατάξεις του ν. 2859/2000
• Αποσβέσεις παγίων (εγκύκλιος ΠΟΛ 1013/2016 με την οποία κοινοποιήθηκε η γνωμοδότηση της Α’ Τακτικής ολομέλειας ΝΣΚ): η κοινωνία διενεργεί αποσβέσεις απευθείας στο όνομά της σε ακίνητα τα οποία χρησιμοποιούνται για τις ανάγκες της επιχείρησής της (π.χ. εκμετάλλευση ενοικιαζόμενων διαμερισμάτων).
• Φορολογία εισοδήματος: Τα κέρδη τα οποία προκύπτουν από τα τηρούμενα λογιστικά βιβλία, φορολογούνται στην κοινωνία με τον ισχύοντα φορολογικό συντελεστή των νομικών προσώπων, σήμερα 22%, όπως στα νομικά πρόσωπα
• Ένταξη κοινωνίας σε αναπτυξιακά προγράμματα: Οι κοινωνίες διαχείρισης μπορούν να ενταχθούν σε αναπτυξιακά προγράμματα, αλλά αυτό εξαρτάται από το είδος της δραστηριότητας και τη φύση της επιδότησης.

Ακολουθούν παραδείγματα για την πληρέστερη κατανόηση.

Παράδειγμα 1^ο

Δύο φυσικά πρόσωπα αγόρασαν ένα ταξί. Το ταξί θα αποκτηθεί στο όνομα των δύο κοινωνών (φυσικά πρόσωπα) και η εκμετάλλευση του θα πραγματοποιείται από την κοινωνία που θα αποκτήσει ΑΦΜ, θα τηρεί βιβλία και στοιχεία, τα έξοδα και οι αποσβέσεις εκπίπτουν από το εισόδημα της κοινωνίας.

Προσοχή: Δεν μπορεί να συσταθεί η κοινωνία και μετά αυτή να αγοράσει το ταξί διότι η κοινωνία δεν έχει νομική προσωπικότητα. Επίσης, αυτή η κοινωνία δεν μπορεί να αποκτήσει νέο περιουσιακό στοιχείο, ταξί, φορτηγό, κατάστημα κ.λπ.

Παράδειγμα 2^ο

Κοινωνία εκμετάλλευσης ακινήτου

Περίπτωση 1^η

Αγορά οικοπέδου και ανέγερση ακινήτου προς πώληση (οικοδομική επιχείρηση): φυσικά πρόσωπα (2 τουλάχιστον) τα οποία είναι συγγενικά (ή και όχι) αγοράζουν οικόπεδο στο οποίο ανεγείρουν οικοδομή την οποία πωλούν.

Φορολογικές υποχρεώσεις:

ΕΛΠ: τηρούν απλογραφικά βιβλία, λαμβάνουν και εκδίδουν τα ανάλογα στοιχεία

ΦΠΑ: ισχύουν οι διατάξεις που ισχύουν για όλες τις οικοδομικές επιχειρήσεις

Εισόδημα: τα κέρδη τα οποία θα προκύπτουν από τα βιβλία φορολογούνται με τον ισχύοντα φορολογικό συντελεστή των νομικών προσώπων, σήμερα 22%

Άδειες οικοδομής: η άδεια οικοδομής θα εκδοθεί στα φυσικά πρόσωπα

Φορολογία κεφαλαίου: το ακίνητο θα εγγραφεί στο Ε9 στα φυσικά πρόσωπα κατά το ποσοστό συγκυριότητας. Επίσης, ο ΕΝΦΙΑ θα εκδοθεί στα φυσικά πρόσωπα.

Σημείωση: Η μεταβίβαση των ακινήτων στους αγοραστές θα γίνει από τους κοινωνούς διότι η κυριότητα παραμένει στους συγκυρίους (φυσικά πρόσωπα), επειδή η κοινωνία αστικού δικαίου στερείται νομικής προσωπικότητας. Όπως προαναφέρθηκε τα ακαθάριστα έσοδα θα καταχωρηθούν και θα φορολογηθούν στο όνομα της κοινωνίας.

Περίπτωση 2^η

Δύο τουλάχιστον φυσικά πρόσωπα οι οποίοι είναι κύριοι ενός οικοπέδου ανεγείρουν ένα ξενοδοχείο.

Στην περίπτωση αυτή ισχύουν όλες οι προϋποθέσεις της πρώτης περίπτωσης, όπως άδειες οικοδομής, ΕΛΠ, ΦΠΑ, εισόδημα, φορολογία κεφαλαίου.

Η άδεια λειτουργίας του ξενοδοχείου και των λοιπών δραστηριοτήτων (καφέ, εστιατόρια) κλπ. μπορούν να εκδοθούν στην κοινωνία.

Μετατροπή κοινωνίας αστικού δικαίου σε ΑΕ, ΕΠΕ, ΙΚΕ

Επειδή, όπως προαναφέρθηκε, η συγκυριότητα (κοινωνία δικαιώματος) δεν αναιρεί τον ατομικό χαρακτήρα και την αυτοτέλεια του δικαιώματος καθενός συγκυρίου και συνεπώς και τον ατομικό χαρακτήρα της επιχείρησης, που λειτουργεί με την ενάσκηση του δικαιώματος αυτού, οι ατομικές επιχειρήσεις μπορούν σύμφωνα με τους νόμους 1297/1972 και 2166/1993 να μετατραπούν σε ΑΕ, ΕΠΕ, ΙΚΕ και έτσι ανάλογα εφαρμόζονται οι ανωτέρω διατάξεις και για τις κοινωνίες αστικού δικαίου. Η εφαρμογή όλων αυτών των διατάξεων θα πρέπει να τηρείται με ακρίβεια, διότι οι έλεγχοι από τις ελεγκτικές υπηρεσίες (ΚΕΜΕΕΠ, ΕΛΚΕ, ΚΕΦΟΜΕΠ, ΥΕΔΔΕ, ΣΔΟΕ) είναι ιδιαίτερα αυστηροί.

Τέλος, για τη λύση της κοινωνίας, αυτή μπορεί να γίνει είτε εκούσια δηλαδή με τη σύμφωνη γνώμη όλων των κοινωνών είτε δικαστικά, ως αποτέλεσμα αγωγής διανομής, επί της οποίας εκδίδεται δικαστική απόφαση για τον τρόπο με τον οποίο θα γίνει η διανομή. Τις αγωγές διανομής τις συναντάμε κυρίως σε περιπτώσεις ακινήτων με πολλούς ιδιοκτήτες, που δεν συμφωνούν ως προς τον τρόπο της από κοινού εκμετάλλευσης.

Δείτε το άρθρο και στo CAPITAL.gr

* Ο Γιώργος Δαλιάνης είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Artion Α.Ε. & ιδρυτής του Ομίλου Artion, Οικονομολόγος Φοροτεχνικός.

Η κα Βασιλική Ηλιοπούλου είναι πρώην Γενική Διευθύντρια Φορολογικής Διοίκησης και συνεργάτης της ARTΙON A.E.

 H Νάνσυ Καλλιανιώτη είναι Senior Partner της Artion Α.Ε.

Το ανωτέρω κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τις εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην ARTION A.E (Πουρνάρα 9, Μαρούσι /210 6009062 / www.artion.gr)

του Γιώργου Δαλιάνη*

Στην παρούσα μελέτη εξετάζουμε τις δυνατότητες μεταβίβασης ατομικής επιχείρησης με δωρεά/γονική παροχή και με επαχθή αιτία και πώς αντιμετωπίζεται από τις φορολογικές αρχές για όλα τα επιμέρους φορολογικά αντικείμενα.

 Στο πρώτο μέρος της μελέτης (βλ. https://www.e–forologia.gr/cms/viewContents.aspx?id=234305) καταγράψαμε κάποια γενικά στοιχεία καθώς και ζητήματα ΕΛΠ. Στο Β’ Μέρος ασχολούμαστε με την μεταβίβαση με χαριστική αιτία καθώς και με τη φορολογία ΦΠΑ.

Περίπτωση μεταβίβασης με χαριστική αιτία (γονική παροχή)

Η πλέον συνηθισμένη μεταβίβαση ατομικής επιχείρησης είναι η μεταβίβαση με γονική παροχή στο παιδί ή παιδιά ή δωρεά προς τον/την σύζυγο του/της επιχειρηματία.

Στην περίπτωση αυτή εφαρμόζεται και το αφορολόγητο των 800.000 €.

Στην περίπτωση αυτή εξαιρούνται από τη μεταβίβαση τα ακίνητα και τα ταμειακά διαθέσιμα. Για τα ταμειακά διαθέσιμα παρόλο που δεν υπάρχει εγκύκλιος τοποθετηθήκαμε στο πρώτο μέρος αυτής της μελέτης πιστεύοντας ότι δώσαμε σε συνδυασμό με τις ισχύουσες διατάξεις εφαρμόσιμη πρόταση. Τα εμπορεύματα και τα πάγια θα δηλωθούν στο έντυπο της άτυπης δωρεάς σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις της εγκυκλίου ΠΟΛ 1055/2003.

Δηλαδή, το ενεργητικό και το παθητικό της επιχείρησης προκύπτουν από τα βιβλία της ατομικής επιχείρησης είτε τηρούνται απλογραφικά ή διπλογραφικά βιβλία (εξωλογιστικός ισολογισμός). Τα εμπορεύματα θα καταγραφούν σε τιμές κτήσεως και τα πάγια στην αναπόσβεστη αξία, είναι τα στοιχεία που θα αποτελέσουν μέρος της ράντας που προβλέπει η εγκύκλιος 1055/2003 και βάσει αυτής θα προσδιοριστεί η προς μεταβίβαση περιουσία, η οποία θα καταγραφεί αναλυτικά στο έντυπο της άτυπης δωρεάς. Το έντυπο αυτό θα αποτελεί το έγγραφο το οποίο τόσο ο δωρητής όσο και ο δωρεολήπτης θα καταχωρήσουν στα βιβλία τους. Η προκύπτουσα αξία φορολογείται ως δωρεά βάσει του ν. 2961/2001 και πέραν τούτων καμία άλλη επιβάρυνση δεν υπάρχει, όπως ΦΠΑ ή χαρτόσημο (βλ. και τις νέες διατάξεις του ν. 5135/2024 άρθρο 12 παρ. 4 που θα ισχύσει από 1.12.2024). Η αποτιμηθείσα αξία εμπορευμάτων και παγίων και άυλων περιουσιακών στοιχείων καταχωρούνται στα βιβλία του δωρεολήπτη και αποτελούν το κόστος των προς πώληση εμπορευμάτων και την αξία κτήσης των παγίων που επ’ αυτού θα υπολογίζονται οι αποσβέσεις. Η γονική αυτή παροχή μπορεί να γίνει προς ένα ή περισσότερα πρόσωπα, που το καθένα από αυτά θα κάνει τη δική του ατομική επιχείρηση. Τυχόν υπόλοιπα, εμπορεύματα, πάγια τα οποία δεν μεταβιβάσθηκαν μπορεί να εκκαθαριστούν, μέρος αυτών να γίνει αυτοπαράδοση ή να καταστραφούν. Επίσης, στη γενικότερη εκκαθάριση μπορούν να μπουν απαιτήσεις και υποχρεώσεις της ατομικής επιχείρησης του δωρεοδόχου.

Φορολογία ΦΠΑ και χαρτοσήμου

α. Περίπτωση μεταβίβασης με επαχθή αιτία (πώληση) της ατομικής επιχείρησης

Σε περίπτωση πώλησης ολόκληρης της επιχείρησης σε ένα άτομο μπορεί να εκδοθεί τιμολόγιο πώλησης και να υπαχθεί σε ΦΠΑ ανάλογα με τον συντελεστή ΦΠΑ τόσο των εμπορευμάτων όσο και των παγίων και άυλων περιουσιακών στοιχείων, δύναται όμως να τύχει απαλλαγής του ΦΠΑ και το τίμημα της συναλλαγής να υπαχθεί σε χαρτόσημο 2,4%. Ως προς το κόστος κάνουμε αναφορά στο σκέλος των ΕΛΠ (Μέρος Α’).

Για τις μεταβιβάσεις που θα πραγματοποιηθούν από 1.12.2024, σχετικά με το Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγών ισχύουν τα εξής (παραθέτουμε αυτούσιο το οικείο άρθρο, με επιφύλαξη ως προς τον τρόπο εφαρμογής του έως την έκδοση της ερμηνευτικής εγκυκλίου):

«Άρθρο 12. Μεταβίβαση επιχείρησης – Κείμενο νόμου

1. Το Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής επιβάλλεται στη μεταβίβαση επιχείρησης.
   2. Ως μεταβίβαση επιχείρησης, για τους σκοπούς του παρόντος, νοείται:
   α) η μεταβίβαση εξ επαχθούς αιτίας επιχείρησης ως συνόλου, μέρους, κλάδου ή τμήματος κλάδου αυτής,

β) η μεταβίβαση εξ επαχθούς αιτίας επιβατηγών, φορτηγών, λεωφορείων και μοτοσυκλετών δημόσιας χρήσης μαζί με την άδεια κυκλοφορίας τους, εφόσον χρησιμοποιούνται αυτοτελώς για την άσκηση επιχείρησης μεταφοράς προσώπων ή αγαθών.
3. Το Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής υπολογίζεται με συντελεστή δύο κόμμα σαράντα τοις εκατό (2,40%) επί του τιμήματος της μεταβίβασης ή της καθαρής θέσης της μεταβιβαζόμενης επιχείρησης, μέρους, κλάδου ή τμήματος κλάδου αυτής, εφόσον αυτή είναι μεγαλύτερη του τιμήματος της μεταβίβασης.
4. Το Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής δεν επιβάλλεται στη μεταβίβαση επιχείρησης:
α) από χαριστική αιτία,

β) στο πλαίσιο μετασχηματισμού επιχειρήσεων κατ’ εφαρμογή των διατάξεων:
βα) του ν.δ. 1297/1972 (Α’ 217), περί παροχής φορολογικών κινήτρων για τη συγχώνευση ή μετατροπή επιχειρήσεων με στόχο τη δημιουργία μεγάλων οικονομικών μονάδων,

ββ) των άρθρων 1 έως και 4 του ν. 2166/1993 (Α’ 137), περί μετασχηματισμού επιχειρήσεων,
βγ) του Κεφαλαίου Α’ του ν. 2578/1998 (Α’ 30), περί συγχωνεύσεων, διασπάσεων κ.λπ. εταιρειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

βδ) των άρθρων 52 έως και 56 του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος (Κ.Φ.Ε., ν. 4172/2013, Α’ 167), περί μεταφοράς κλάδων δραστηριότητας και λοιπών ειδικότερων προβλέψεων,

βε) του άρθρου 61 του ν. 4438/2016 (Α’ 220), περί κινήτρων για μετασχηματισμούς επιχειρήσεων με τον Κ.Φ.Ε.,

βστ) του άρθρου 16 του ν. 2515/1997 (Α’ 154), περί συγχώνευσης πιστωτικών ιδρυμάτων, και

βζ) των άρθρων 1 έως και 5 του ν. 4935/2022 (Α’ 103), περί απαλλαγής από τον φόρο εισοδήματος σε περίπτωση μετασχηματισμού επιχειρήσεων, συνεργασίας προσώπων ή εισφοράς ατομικής επιχείρησης.

5. Αν δεν συμφωνείται διαφορετικά μεταξύ του μεταβιβάζοντος και του αποκτώντος την επιχείρηση, με το Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής βαρύνεται ο μεταβιβάζων».

Σημείωση: Η μεταβίβαση των ΙΧ επιβατηγών γίνεται με τιμολόγιο πώλησης χωρίς ΦΠΑ και δεν επιβαρύνεται με οποιοδήποτε τέλος πλην αυτού που καταβάλλεται στη Διεύθυνση  Συγκοινωνιών.

β. Σε περίπτωση μεταβίβασης της επιχείρησης με χαριστική αιτία

Η πράξη απαλλάσσεται από ΦΠΑ και χαρτόσημο και υπόκειται σε φόρο δωρεάς κατά τον ν. 2961/2001.

Στο επόμενη και τελευταίο μέρος αυτής της μελέτης (Μέρος Γ’) θα αναπτύξουμε το θέμα από πλευράς φορολογίας εισοδήματος.

Δείτε το άρθρο και στo E-FOROLOGIA.gr

* Ο Γιώργος Δαλιάνης είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Artion Α.Ε. & ιδρυτής του Ομίλου Artion, Οικονομολόγος Φοροτεχνικός.

Το ανωτέρω κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τις εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην ARTION A.E (Πουρνάρα 9, Μαρούσι /210 6009062 / www.artion.gr)

Του Γιώργου Δαλιάνη με τη συνεργασία της Νάνσυ Καλλιανιώτη και της Κατερίνας Μουσελίμη*

Όπως είχαμε τονίσει σε παλαιότερο άρθρο μας (βλ. «Σε κίνδυνο το brand name του ελληνικού τουρισμού – Μύκονος και Σαντορίνη»), βασικός ανασταλτικός παράγοντας για την απασχόληση προσωπικού στους δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς, όπως η Μύκονος και η Σαντορίνη είναι η δυσκολία εύρεσης κατοικιών για τη διαμονή των εργαζομένων. Ήδη ανακοινώθηκε από επίσημη πηγή ότι υπάρχει επενδυτικό ενδιαφέρον για την ανάπτυξη ξενοδοχείων φιλοξενίας εποχικού προσωπικού σε νησιά όπως η Μύκονος και η Πάρος.

Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, οι εργαζόμενοι σε εποχικές τουριστικές εργασίες έχουν βιώσει τραγικές καταστάσεις όντας αναγκασμένοι να κοιμούνται στοιβαγμένοι σε μικρούς χώρους και, σύμφωνα με καταγγελίες, ακόμα και σε κοντέινερ. Βεβαίως, οι εργοδότες για προσέλκυση εργαζομένων εκτός από τη μισθοδοσία είναι υποχρεωμένοι να παρέχουν και κατοικία, που ήδη για τα δημοφιλή νησιά ανέρχεται σε απλησίαστο κόστος. Ως αποτέλεσμα του υψηλού κόστους εργασίας και των συνεχών ανατιμήσεων των προϊόντων, τα τουριστικά πακέτα καθίστανται πολύ ακριβά και αποτρεπτικά για τους τουρίστες. Χαρακτηριστικά φέτος, η προσέλευση τουριστών στο νησί της Μυκόνου κατέγραψε αξιοσημείωτη πτώση σχετικά με τα περσινά νούμερα.

Είναι γεγονός ότι η απότομη τουριστική ανάπτυξη των ελληνικών νησιών που έχει σημειωθεί κατά τα τελευταία έτη δεν συνοδεύτηκε από λήψη επαρκών μέτρων που να πλαισιώνουν αποτελεσματικά την ανάπτυξη αυτή, με αποτέλεσμα να δημιουργείται σε πολλές περιπτώσεις εικόνα «χάους» κατά την περίοδο αιχμής.

Ήδη, έχει εκδηλωθεί επενδυτικό ενδιαφέρον για τη κατασκευή κατοικιών φιλοξενίας του εποχικού προσωπικού στο νησί της Μυκόνου.  Αναμένουμε να δούμε πώς θα υλοποιηθεί αυτή η εξαγγελία, και αν θα έχει σε αυτήν κάποια συμμετοχή το Ελληνικό Δημόσιο, μέσω ενδεχομένως ΣΔΙΤ (σύμπραξη δημοσίου και ιδιωτικού τομέα).

Στο πλαίσιο αυτό, πιστεύουμε πως η αντιμετώπιση των στεγαστικών ελλείψεων μέσω της κατασκευής ειδικών κατοικιών για το προσωπικό είναι μία πρωτοβουλία που θα δώσει λύση σε ένα επίμονο πρόβλημα, αυτό της στέγασης του προσωπικού και με τον τρόπο αυτό αναμένεται να μειωθεί το συνολικό κόστος απασχόλησης του προσωπικού, γεγονός που μπορεί να επιφέρει πτώση των τιμών σε πιο φυσιολογικά – σε σχέση με τα σημερινά – επίπεδα. Ελπίζουμε, απλώς, μετά την κατασκευή των κτηρίων αυτών η χρήση τους να παραμείνει ως στέγαση του εποχικού προσωπικού και να μην μετατραπούν και αυτά σε τουριστικά καταλύματα.

Δείτε το άρθρο και στo CAPITAL.gr

* O Γιώργος Δαλιάνης είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Artion Α.Ε. & ιδρυτής του Ομίλου Artion, Οικονομολόγος Φοροτεχνικός.

Η Νάνσυ Καλλιανιώτη είναι Senior Partner της Artion A.E.

H Κατερίνα Μουσελίμη είναι Διευθύνουσα Σύμβουλος της ARTION ΜΥΚΟΝΟΥ ΑΕ.

Το ανωτέρω κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τις εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην ARTION ΜΥΚΟΝΟΥ A.E (Δραφάκι, 84 600 Μύκονος, τηλ. Επικ. +30 22890 28375| www.artion.gr)

της Βασιλικής Ηλιοπούλου*

Όπως κάθε χρόνο στο τέλος της χρήσης και λίγο πριν την παραγραφή, αποστέλλονται χιλιάδες πληροφοριακά δελτία από την ΥΕΔΔΕ προς τα Ελεγκτικά Κέντρα για καταλογισμό παραβάσεων ή υποτιθέμενων παραβάσεων. Επειδή τα πληροφοριακά δελτία βασίζονται σε έρευνα από άλλη υπηρεσία, τα Ελεγκτικά Κέντρα θα έπρεπε να διενεργούν αυτόνομο έλεγχο λαμβάνοντας αυτά υπόψιν όχι όμως υιοθετώντας τα άκριτα, όπως στην πραγματικότητα συμβαίνει.

Στα πληροφορικά δελτία συνήθως περιλαμβάνονται κυρίως διαπιστώσεις για εικονικά φορολογικά στοιχεία, χωρίς όμως απαραίτητα να υπάρχει η κατάλληλη τεκμηρίωση. Δυστυχώς, στις περισσότερες περιπτώσεις οι παραβάσεις καταλογίζονται αυτούσιες από τις φορολογικές αρχές (ΕΛΚΕ, ΔΟΥ, ΚΕΦΟΜΕΠ, ΚΕΜΕΕΠ), ακόμη και αν ο συναλλασσόμενος (λήπτης) τελούσε σε πλήρη άγνοια σχετικά με την φορολογική συμπεριφορά της επιχείρησης με την οποία συναλλάχθηκε. Σε πάρα πολλές περιπτώσεις επειδή μία επιχείρηση δεν συνεργάζεται με τις φορολογικές αρχές, δεν προσκομίζει βιβλία και στοιχεία, από έρευνα των αρχών δεν ευρίσκεται στην δηλωμένη έδρα της και δεν έχει υποβάλει δηλώσεις κρίνεται ως ανύπαρκτη από τις ελεγκτικές αρχές.

Πρόσφατα τέθηκε υπόψιν μας μία ανάλογη περίπτωση, όπου μία επιχείρηση κρίθηκε ως ανύπαρκτη από την ΥΕΔΔΕ ήδη από τα έτη 2018-2019, ενώ το Ελληνικό Δημόσιο κατά την περίοδο 2020-2021 την ενίσχυσε με επιστρεπτέα προκαταβολή, άρα θεωρήθηκε τότε από το κράτος ως υπαρκτή. Σήμερα όμως οι φορολογικές αρχές κρίνουν ότι είναι ανύπαρκτη επιχείρηση. Τελικά, το κράτος επιδοτεί ανύπαρκτες επιχειρήσεις και τι να ανταποδείξει ο φορολογούμενος που συναλλάχθηκε μαζί της;

Θυμίζουμε ότι επί εποχής covid  ενισχύθηκαν οικονομικά όλες οι υπαρκτές- ενεργές  επιχειρήσεις που υπέστησαν ζημία λόγω της πανδημίας με επιστρεπτέα προκαταβολή στις  δε ΚΥΑ που εκδόθηκαν τότε τα κριτήρια ήταν τα παρακάτω:

(α) Να είναι σε λειτουργία, να έχουν πληγεί από την πανδημία και να μην έχουν υπαχθεί σε πτωχευτική διαδικασία,

(β) Να έχουν υποβάλει δηλώσεις φόρου εισοδήματος και ΦΠΑ,

(γ) Να παρουσιάζουν (κατά το δίμηνο Σεπτεμβρίου και Οκτωβρίου 2020) μείωση του κύκλου εργασιών τους κατά 20% τουλάχιστον. (Σημειώνεται πάντως πως δεν ήταν αναγκαία η εν λόγω μείωση, όταν επρόκειτο για επιχειρήσεις που υπάγονται σε κάποιους από τους ΚΑΔ που προβλέπει η συγκεκριμένη ΚΥΑ).

Δυστυχώς, ανάλογες συμπεριφορές μη απόδοσης φόρων και ασφαλιστικών εισφορών αποτελούν κάποιες (ευτυχώς μικρή μειοψηφία) επιχειρήσεων που ανήκουν σε οικονομικούς μετανάστες, οι οποίοι ιδρύουν επιχειρήσεις κυρίως παροχής υπηρεσιών (π.χ. ραφής ενδυμάτων και υποδημάτων). Όμως, αποτελεί πραγματικό γεγονός ότι αυτές οι επιχειρήσεις διεκπεραιώνουν ένα μεγάλο μέρος της παραγωγικής διαδικασίας και οι ελληνικές επιχειρήσεις από ανάγκη συνεργάζονται μαζί τους.

Πιστεύουμε ότι προς αποφυγή αυτών των καταστάσεων θα πρέπει να βρεθεί κάποιος άλλος τρόπος απόδοσης του ΦΠΑ, όπως συνέβη και με τα κινητά τηλέφωνα. Επίσης, θα πρέπει σε τέτοιες περιπτώσεις, οι επιχειρήσεις κατά την έναρξή τους να καταβάλουν προς το Δημόσιο χρηματική εγγύηση. Σήμερα οι ελεγκτικές αρχές έχουν την δυνατότητα διασταυρωτικών επαληθεύσεων που μπορούν να κινήσουν την διαδικασία είσπραξης φόρων αλλά και ενημέρωσης – πληροφόρησης των φορολογουμένων για αυτούς που αδιαμφισβήτητα έχουν κριθεί ως εκδότες εικονικών ή και πλαστών φορολογικών στοιχείων καθώς και των τυχών συνεργατών τους και είναι ανεπίτρεπτο να ανακαλύπτουν μετά των πέρασμα των ετών ότι δεν έχουν αποδοθεί εκατομμύρια φόρων και να προσπαθούν να τους εισπράξουν από ανύποπτους φορολογούμενους που καλόπιστα συναλλάχθηκαν.

Δείτε το άρθρο και στo CAPITAL.gr

* Η Βασιλική Ηλιοπούλου είναι πρώην Γενική Διευθύντρια Φορολογικής Διοίκησης και συνεργάτης της ARTΙON A.E.

Το ανωτέρω κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τις εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην ARTION A.E (Πουρνάρα 9, Μαρούσι /210 6009062 / www.artion.gr)

του Γιώργου Δαλιάνη*

Η μεταβίβαση της ατομικής επιχείρησης παρουσιάζει αρκετές ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μεταβίβαση των εταιρικών τύπων, καθώς δεν συνιστά νομικό πρόσωπο. Στην παρούσα μελέτη που θα αναπτυχθεί σε τρία μέρη θα προσεγγίσουμε το θέμα από πλευράς προϋποθέσεων, ΕΛΠ, φόρου εισοδήματος και ΦΠΑ.

Επιχείρηση είναι το σύνολο των πραγμάτων, δικαιωμάτων άυλων αγαθών ή πραγματικών καταστάσεων (όπως είναι η πελατεία, η εμπορική φήμη, η πίστη, το σήμα, η καλή πορεία της επιχείρησης κλπ.) τα οποία οργανώθηκαν σε οικονομική ενότητα από τον επιχειρηματία και η οποία μπορεί να λειτουργεί είτε υπό τη μορφή της ατομικής επιχείρησης είτε υπό εταιρική μορφή.

Ανάλογα με το είδος της επιχείρησης καθορίζονται και ο τρόπος με τον οποίο μπορεί να μεταβιβαστεί. Πιο συγκεκριμένα, η ατομική επιχείρηση επί της ουσίας δεν μεταβιβάζεται ως επιχείρηση, αλλά μεταβιβάζονται τα περιουσιακά στοιχεία υλικά και άυλα, όπως εμπορεύματα, εξοπλισμός, η φήμη, η πελατεία, το σήμα και βεβαίως τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις. Αντιθέτως, για τη μεταβίβαση εταιρειών γίνεται ουσιαστικά αλλαγή προσώπων, αλλά η εταιρεία παραμένει η ίδια.

Στα προς μεταβίβαση περιουσιακά στοιχεία σύμφωνα με το σχετικό έγγραφο 1068130/2003 δεν περιλαμβάνονται τα ακίνητα και τα ιδιωτικής χρήσης αυτοκίνητα, έστω και αν αυτά είναι ενταγμένα στην οικονομική εκμετάλλευση, όπως για παράδειγμα ένα κατάστημα, μία αποθήκη, ένα βουστάσιο ή ένα ιδιωτικής χρήσης αυτοκίνητο που χρησιμοποιούσε ένας πωλητής της επιχείρησης. Αυτά τα περιουσιακά στοιχεία θεωρούνται ότι ανήκουν και αποτελούν περιουσιακό στοιχείο του φυσικού προσώπου (επιχειρηματία) και δεν μεταβιβάζονται με την επιχείρηση.

Ένα ιδιαίτερο θέμα είναι και η μεταβίβαση των ταμειακών διαθεσίμων τα οποία βρίσκονται κατατεθειμένα στις Τράπεζες ή βρίσκονται στα χέρια του επιχειρηματία. Παρόλο που δεν έχει εκδοθεί καμία διευκρινιστική εγκύκλιος, πιστεύουμε ότι η μεταβίβαση αυτή έχει εφαρμογή στις περιπτώσεις μεταβίβασης της επιχείρησης με χαριστική αιτία, όπως γονική παροχή και γι’ αυτή την περίπτωση θα πρέπει να εφαρμοστούν οι νέες διατάξεις για τα όρια του αφορολόγητου (έως 800.000 ευρώ). Όπως προκύπτει από την προαναφερόμενη διαδικασία, θα πρέπει η δωρεά χρημάτων να γίνει με μεταφορά των χρημάτων από τον λογαριασμό του δωρητή στον λογαριασμό του δωρεολήπτη. Τα μετρητά θα πρέπει να κατατεθούν και κατόπιν να γίνει η μεταβίβαση, διότι σε αντίθετη περίπτωση, δεν θα αναγνωριστεί η αφορολόγητη μεταφορά των μετρητών.

Στην παρούσα μελέτη θα εξετάσουμε τις δυνατότητες μεταβίβασης ατομικής επιχείρησης με δωρεά/γονική παροχή από γονέα σε τέκνο ή σύζυγο και με επαχθή αιτία και πώς αντιμετωπίζεται από τις φορολογικές αρχές για όλα τα επιμέρους φορολογικά αντικείμενα.

Η μεταβίβαση ατομικής επιχείρησης μπορεί να είναι ολική ή μερική, μπορεί να γίνει σε ένα άτομο ή νομική οντότητα ή σε περισσότερα. Η περιουσία μπορεί μερικώς να μεταβιβασθεί με χαριστική αιτία (γονική παροχή) και κατά το υπόλοιπο με επαχθή αιτία, όπως για παράδειγμα στην περίπτωση της εκκαθάρισης επιχείρησης πριν την διακοπή των εργασιών της.

Ως προς το σκέλος των ΕΛΠ (Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα)

Στην περίπτωση μεταβίβασης με επαχθή αιτία (πώληση), υπάρχει η δυνατότητα έκδοσης τιμολογίου πώλησης με υπαγωγή στις διατάξεις του ΦΠΑ, αλλά δύναται να γίνει η μεταβίβαση και με ιδιωτικό συμφωνητικό στο οποίο θα γίνεται αναλυτικά περιγραφή όλων των προς μεταβίβαση περιουσιακών εμπορευμάτων και παγίων και η αξία τους θα υπαχθεί σε χαρτοσήμανση. Η αξία μεταβίβασης δύναται να είναι στην τιμή κτήσεως πλέον ενός μικτού κέρδους, χωρίς να αποκλείεται και η πώληση σε χαμηλότερη τιμή ακόμη και κάτω του κόστους, ζήτημα ερευνητέο από τις φορολογικές αρχές για το ύψος της έκπτωσης. Επίσης, η μεταβίβαση των παγίων μπορεί να γίνει στην αναπόσβεστη αξία, μεγαλύτερη ή μικρότερη και σε αυτή την περίπτωση η τιμή μεταβίβασης υπόκειται σε έλεγχο ως προς το ύψος. Η καταχώρηση στα βιβλία του πωλητή θα είναι όπως σε οποιαδήποτε πώληση και στου αγοραστή, αναλυτική καταχώρηση των εμπορευμάτων και των παγίων. Με την ίδια λογική μπορούν να μεταβιβαστούν και τα άυλα περιουσιακά στοιχεία π.χ. φήμη και πελατεία. Εάν υπάρχουν περισσότεροι του ενός αγοραστές σε περίπτωση εκκαθάρισης της επιχείρησης πριν την διακοπή υπάρχει υποχρέωση έκδοσης τιμολογίων πώλησης και υπαγωγή σε ΦΠΑ. Εάν κατά την εκκαθάριση υπάρχουν αδιάθετα περιουσιακά στοιχεία, για το πιθανό μέρος που μένει αδιάθετο στην κυριότητα του επιχειρηματία θα πρέπει να εκδοθεί δελτίο αυτοπαράδοσης και στην περίπτωση που υπάρχουν ακατάλληλα προς διάθεση ή αυτοπαράδοση εμπορεύματα, θα γίνει καταστροφή με εφαρμογή των σχετικών διατάξεων.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να τονιστεί ότι σε περιπτώσεις φορολογικού ελέγχου έχει παρατηρηθεί το φαινόμενο να αμφισβητείται η καταστροφή και να αναζητούνται επιπλέον (πέραν αυτών που προβλέπονται από τις φορολογικές διατάξεις) στοιχεία όπως για παράδειγμα, δεν αποδέχεται εύκολα ο έλεγχος την απόθεση ακατάλληλων εμπορευμάτων στους κάδους απορριμμάτων και δυστυχώς ζητάει επιπλέον αποδεικτικά στοιχεία, ακόμη και βεβαιώσεις από τους Δήμους για τα εμπορεύματα που παρέλαβε το απορριμματοφόρο.

Δείτε το άρθρο και στo E-FOROLOGIA.gr

* Ο Γιώργος Δαλιάνης είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Artion Α.Ε. & ιδρυτής του Ομίλου Artion, Οικονομολόγος Φοροτεχνικός.

Το ανωτέρω κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τις εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην ARTION A.E (Πουρνάρα 9, Μαρούσι /210 6009062 / www.artion.gr)

του Γιώργου Δαλιάνη με τη συνεργασία του Διονύση Σαμόλη και της Νίκης Χατζοπούλου*

Όταν μεταβιβάζονται τα εταιρικά μερίδια επιχείρησης λόγω πώλησης αυτό που φορολογείται είναι η υπεραξία, το όφελος δηλαδή του πωλητή από την εν λόγω συναλλαγή. Στα μεν διπλογραφικά βιβλία ο τρόπος υπολογισμού είναι εύκολος διότι συντάσσεται ισολογισμός που αποτυπώνει την πραγματική εικόνα της επιχείρησης. Στα απλογραφικά όμως (βιβλία β’ κατηγορίας) το θέμα περιπλέκεται. Για τη μεταβίβαση ατομικής επιχείρησης έχουμε ήδη δημοσιεύσει σε άρθρα μας την φορολογική μεταχείριση (https://www.capital.gr/tax/3612271/i–metabibasi–atomikis–epixeirisis–meros–a/ και https://www.capital.gr/tax/3613803/i–metabibasi–atomikis–epixeirisis–meros–b/) στα οποία και παραπέμπουμε.

Με βάση το άρθρο 42 ΚΦΕ ορίζεται ότι:

«1. Κάθε εισόδημα που προκύπτει από υπεραξία μεταβίβασης των ακόλουθων τίτλων, καθώς και μεταβίβασης ολόκληρης επιχείρησης, υπόκειται σε φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων: (…) γ) μερίδια ή μερίδες σε προσωπικές εταιρείες (…) [ομόρρυθμες και ετερόρρυθμες εταιρείες]

3. Ως υπεραξία νοείται η διαφορά μεταξύ της τιμής κτήσης που κατέβαλε ο φορολογούμενος και της τιμής πώλησης που εισέπραξε. Τυχόν δαπάνες που συνδέονται άμεσα με την αγορά ή την πώληση των τίτλων συμπεριλαμβάνονται στην τιμή κτήσης και την τιμή πώλησης».

Ο σήμερα ισχύων συντελεστής φορολογίας είναι 15% στα φυσικά πρόσωπα με εξάντληση της φορολογικής υποχρέωσης και 22% στα νομικά πρόσωπα (βλ. ΠΟΛ 1032/2015 «Το εισόδημα από τη μεταβίβαση τίτλων της παρ. 1 του άρθρου 42, φορολογείται, προκειμένου για τα φυσικά πρόσωπα, με συντελεστή 15% σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 43 του ν. 4172/2013, χωρίς να απαιτείται κατά το χρόνο της μεταβίβασης η υποβολή δήλωσης, όπως ίσχυε με τις προϊσχύσασες διατάξεις του ν. 2238/1994, καθόσον το εν λόγω εισόδημα θα συμπεριληφθεί στην ετήσια δήλωση φορολογίας εισοδήματος του φυσικού προσώπου και θα φορολογηθεί στο τέλος του έτους (Δ12A 1049253 ΕΞ 17.3.2014 έγγραφό μας»).

Για τον τρόπο υπολογισμού της υπεραξίας έχει εκδοθεί η ΠΟΛ. 1032/25.1.2015 εγκύκλιος διαταγή με θέμα «Φορολογική μεταχείριση του εισοδήματος από μεταβίβαση τίτλων και ολόκληρης επιχείρησης μετά την έναρξη ισχύος των διατάξεων του νέου Κ.Φ.Ε. (Ν. 4172/2013)», στην οποία μεταξύ των άλλων ορίζεται ότι:

«Προκειμένου για μεταβιβάσεις τίτλων (μετοχών, μεριδίων ΕΠΕ, μερίδων προσωπικών εταιριών, κλπ.) μη εισηγμένων σε χρηματιστηριακή αγορά, ως τιμή πώλησης θα λαμβάνεται αυτή που δηλώνεται από τους συναλλασσόμενους και αναγράφεται στη σύμβαση μεταβίβασης η οποία δεν μπορεί να είναι μικρότερη από την αξία των ιδίων κεφαλαίων της εταιρίας που εκδίδει τους μεταβιβαζόμενους τίτλους κατά το χρόνο μεταβίβασης. Ως τιμή κτήσης, θα λαμβάνεται η χαμηλότερη μεταξύ αυτής που προσδιορίζεται με βάση την αξία των ιδίων κεφαλαίων της εταιρίας που εκδίδει τους μεταβιβαζόμενους τίτλους κατά το χρόνο απόκτησης των τίτλων και του τιμήματος που αναγράφεται στη σύμβαση μεταβίβασης, κατά το χρόνο απόκτησης των τίτλων (…)

 Ως ίδια κεφάλαια των επιχειρήσεων που τηρούν απλογραφικά βιβλία, θα λαμβάνονται τα κεφάλαια όπως προκύπτουν από το καταστατικό ίδρυσης της εταιρείας και τις τροποποιήσεις αυτού. Επίσης, θα λαμβάνονται υπόψη τυχόν αγορές παγίων, επιδοτήσεις οι οποίες δεν έχουν συμπεριληφθεί στην αξία κτήσης των παγίων και στην κάλυψη λοιπών δαπανών, καθώς και λοιπά στοιχεία που αποδεικνύουν την αύξηση του κεφαλαίου και για τα οποία η εταιρεία δεν έχει προβεί σε τροποποίηση καταστατικού. Τα παραπάνω αποτελούν σε κάθε περίπτωση αντικείμενο ελέγχου της εκάστοτε αρμόδιας ελεγκτικής αρχής…

 Για τον προσδιορισμό της τιμής κτήσης στις πιο πάνω περιπτώσεις λαμβάνονται υπόψη και οι εταιρικές πράξεις που έχουν λάβει χώρα μέχρι το χρόνο της μεταβίβασης, όπως για παράδειγμα, τυχόν αυξήσεις ή μειώσεις κεφαλαίου ανεξάρτητα αν με αυτές μεταβάλλεται ο αριθμός ή η αξία των τίτλων, κλπ.».

Βλέπουμε, λοιπόν, ότι προκειμένου να εξευρεθεί η πραγματική τρέχουσα αξία μίας εταιρείας που τηρεί απλογραφικά βιβλία, εξετάζεται το σύνολο του ενεργητικού και του παθητικού της.

Επί της ουσίας συντάσσεται ένας εξωλογιστικός ισολογισμός με τα πραγματικά οικονομικά μεγέθη τα οποία ισχύουν κατά τον χρόνο της μεταβίβασης, ήτοι αναπόσβεστη αξία παγίων, αποθέματα εμπορευμάτων, προϊόντων και λοιπών βοηθητικών ειδών. Επίσης, το εισπρακτέο υπόλοιπο των πελατών, λοιπών απαιτήσεων και διαθεσίμων. Στο παθητικό θα εμφανιστούν το εταιρικό κεφάλαιο, όπως αναγράφεται στο ισχύον καταστατικό, δάνεια, υποχρεώσεις σε προμηθευτές, πιστωτές, επιδοτήσεις, λοιπές υποχρεώσεις σε Δημόσιο και ασφαλιστικούς φορείς. Η διαφορά θα προστεθεί στα ίδια κεφάλαια εφόσον το ενεργητικό είναι μεγαλύτερο του παθητικού. Εάν είναι μεγαλύτερο το παθητικό, θα μειωθούν τα ίδια κεφάλαια.

Παράδειγμα:

Σε ΟΕ εταιρεία στην οποία συμμετέχουν δύο εταίροι κατά 50% με εταιρικό κεφάλαιο 30.000 ευρώ, ο ένας εκ των εταίρων πωλεί τα εταιρικά μερίδιά του έναντι ποσού 30.000 ευρώ. Ζητείται να υπολογιστεί ο φόρος υπεραξίας.

ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΣ

Το εταιρικό κεφάλαιο (30.000 €) προστίθεται στην διαφορά μεταξύ ενεργητικού και παθητικού (41.000 €) και προκύπτει το ποσό των κεφαλαίων. Τα τελικά ίδια κεφάλαια ανέρχονται στο ποσό των 71.000 € και κατά τη μεταβίβαση θα φορολογηθούν ως ακολούθως.

Ίδια κεφάλαια που αντιστοιχούν στον εταίρο: 71.000 € Χ 50 % = 35.500 €

Μείον αξία εταιρικού μεριδίου: 30.000 € Χ 50% = 15.000 €

Υπεραξία: 20.000 € Χ 15% = 3.000 € φόρος

Περαιτέρω, όταν τα ίδια κεφάλαια είναι αρνητικά, ο φόρος θα προκύψει από την τιμή που αναφέρεται στο συμφωνητικό. Για το θέμα αυτό η Διοίκηση δεν έχει εκδώσει ακόμα ερμηνευτική εγκύκλιο πλην μίας απάντησης σε ερώτηση φορολογούμενου, η οποία είναι η ΔΕΑΦ 1117344 ΕΞ 2017 και η εφαρμογή της εναπόκειται στον φορολογικό έλεγχο, ενώ το αρμόδιο ελεγκτικό όργανο (ΕΛΚΕ, ΚΕΦΟΜΕΠ) πιθανόν να διαφωνήσει με τον τρόπο υπολογισμού διότι μιλάμε για εξωλογιστικό ισολογισμό.

Η σύνταξη του ισολογισμού ενέχει τεράστιο κίνδυνο, όσον αφορά τον υπολογισμό της καθαρής θέσης και ποια δεδομένα λαμβάνονται υπόψιν. Διότι τα ίδια κεφάλαια μπορεί να είναι προϊόν υπεραξίας ή να έχουν σχηματιστεί από κέρδη φορολογηθέντα κατά το παρελθόν τα οποία δεν προκύπτει ότι αναλώθηκαν ή παρέμειναν στην εταιρεία.

Εάν το ποσό των σχηματισθέντων ιδίων κεφαλαίων δεν αιτιολογείται πλήρως τότε κινδυνεύει  εταιρεία να φορολογηθεί για τη σχηματισθείσα υπεραξία και για τον λόγο αυτό θα πρέπει η Φορολογική Διοίκηση να πάρει άμεσα θέση.

Δείτε το άρθρο και στo CAPITAL.gr

* Ο Γιώργος Δαλιάνης είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Artion Α.Ε. & ιδρυτής του Ομίλου Artion, Οικονομολόγος Φοροτεχνικός.

Ο  Διονύσης Σαμόλης είναι Γενικός Διευθυντής και Senior Partner της Artion. A.E.

 H Νίκη Χατζοπούλου είναι Δικηγόρος Παρ’ Αρείω Πάγω LL.Μ. & Διαμεσολαβήτρια, συνεργάτης της Artion Α.Ε.

Το ανωτέρω κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τις εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην ARTION A.E (Πουρνάρα 9, Μαρούσι /210 6009062 / www.artion.gr)

του Γιώργου Δαλιάνη με τη συνεργασία της Βασιλικής Ηλιοπούλου και της Νίκης Χατζοπούλου*

Είναι γεγονός ότι οι συναλλαγές (δοσοληψίες) μεταξύ επιχειρήσεων με τον επιχειρηματία, τους εταίρους, τους διαχειριστές, τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου και τους διευθυντές ή εργαζομένους αποτελούν ένα συχνό φαινόμενο, καθώς μία επιχείρηση είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τα φυσικά πρόσωπα που την διοικούν ή την κατέχουν. Λόγω των αλλεπάλληλων αλλαγών στον Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος (ν. 4172/2013) η φορολογική αντιμετώπιση των δοσοληπτικών λογαριασμών ποικίλει ανάλογα με τη χρονική περίοδο που εξετάζουμε. 

Tρεχούμενος (ή αλληλόχρεος) δοσοληπτικός λογαριασμός θεωρείται ο λογαριασμός μεταξύ της εταιρείας και του μετόχου/εταίρου/εργαζομένου που εμφανίζει συνεχώς κίνηση όχι μόνο προς μία κατεύθυνση (χρέωση ή πίστωση), αλλά και προς τις δύο, ήτοι, παρουσιάζει όχι μόνο καταβολές μετρητών αλλά και αναλήψεις. Συνεπώς, λογαριασμός συνεχώς πιστούμενος ή συνεχώς χρεούμενος κατά την διάρκεια της χρήσης, δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως τρεχούμενος δοσοληπτικός. Θα πρέπει αυτός να εμφανίζει συνεχή κίνηση καταθέσεων και αναλήψεων, έστω και αν το υπόλοιπό του καθ’ όλη τη χρήση παραμένει χρεωστικό ή πιστωτικό.

Εκ προοιμίου ξεκαθαρίζουμε ότι εφόσον ένας λογαριασμός πληροί τις παραπάνω προϋποθέσεις, θωρείται δοσοληπτικός λογαριασμός και όχι παροχή σε είδος, συνεπώς η μόνη φορολογική υποχρέωση είναι το τέλος χαρτοσήμου, άλλως με τις νέες διατάξεις ψηφιακό τέλος συναλλαγής, σχετικά με το οποίο θα επανέλθουμε με ξεχωριστό άρθρο.

Στο παρόν άρθρο θα εξετάσουμε υπό ποιές προϋποθέσεις επιβάλλεται φόρος ως παροχή σε είδος σε έναν λογαριασμό, ο οποίος, λόγω του ότι δεν φέρει τα παραπάνω χαρακτηριστικά, δεν μπορεί να θεωρηθεί δοσοληπτικός. Δεν θα αναφερθούμε στο καθεστώς που ίσχυε υπό τον προηγούμενο Κώδικα Φορολογίας εισοδήματος (ν. 2238/1994), διότι ήδη οι χρήσεις έως και 31.12.2013 έχουν παραγραφεί.

Νομοθετικές διατάξεις για παροχή σε είδος:

Τι ισχύει από 1.1.2014 έως 31.12.2019

Συγκεκριμένα, με βάση το άρθρο 13 παρ. 3 του νέου ΚΦΕ (ν. 4172/2013), όπως ίσχυε έως 31.12.2019, ορίζεται ότι:

«Οι παροχές σε είδος με τη μορφή δανείου, προς εργαζόμενο ή εταίρο ή μέτοχο από ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή νομική οντότητα περιβάλλονται τη μορφή έγγραφης συμφωνίας και αποτιμώνται με βάση το ποσό της διαφοράς που προκύπτει μεταξύ των τόκων που θα κατέβαλε ο εργαζόμενος στη διάρκεια του ημερολογιακού μήνα κατά τον οποίο έλαβε την παροχή, εάν το επιτόκιο υπολογισμού των τόκων ήταν το μέσο επιτόκιο αγοράς, του οποίου η μέθοδος υπολογισμού ορίζεται με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών, κατά τον ίδιο μήνα και των τόκων που τυχόν κατέβαλε ο εργαζόμενος στη διάρκεια του εν λόγω ημερολογιακού μήνα. Σε περίπτωση που δεν υφίσταται έγγραφη συμφωνία δανείου, το σύνολο του αρχικού κεφαλαίου λογίζεται ως παροχή σε είδος. Η προκαταβολή μισθού άνω των τριών (3) μηνών θεωρείται δάνειο».

Ειδικότερα, ανά κατηγορία συναλλαγές ισχύουν τα ακόλουθα:

► Παροχή σε είδος (δάνειο) χωρίς σύμβαση

Οι συναλλαγές αυτές συνιστούν παροχή σε είδος, επί της οποίας επιβάλλεται και ο ανάλογος φόρος ως εισόδημα από μισθωτή εργασία στον λήπτη για την καθεμία απόληψη, καθώς ολόκληρο το ποσό αντιμετωπίζεται ως αυτοτελής παροχή σε είδος, εάν δεν υφίσταται έγγραφη σύμβαση δανείου με βέβαιη ημερομηνία και  εμπρόθεσμη καταβολή των αναλογούντων τελών χαρτοσήμου, παρότι έχει κριθεί από τη ΔΕΔ δια της υπ’ αριθ. 1170/2023 απόφασης ότι «εφόσον επεστράφησαν πλήρως τα χορηγηθέντα ποσά και μάλιστα διά συμψηφισμού με απαιτήσεις της έναντι της ως άνω εταιρείας, των ίδιων ετών με τα οποία έλαβε η προσφεύγουσα τα επίμαχα ποσά, ουδόλως στοιχειοθετείται η αναγκαία, για τη θεμελίωση της εννοίας της παροχής σε είδος, προϋπόθεση της αποκομίσεως από μέρους της αντίστοιχης ωφελείας».

Στο πλαίσιο αυτό, πιστεύουμε πως, ακόμη και αν δεν συνάφθηκε σύμβαση, εφόσον έχουν γίνει επιστροφές των ποσών, τότε θα πρέπει να ληφθούν αυτές υπόψιν από την ελεγκτική αρχή, και να μη θεωρηθεί ότι πρόκειται για παροχή σε είδος.

Εξάλλου, σύμφωνα με την ΠΟΛ1175/2017 ορίστηκε ότι: «Στην περίπτωση που ο ελεγχόμενος συμμετέχει σε οποιοδήποτε νομικό πρόσωπο (ΟΕ, ΕΕ, ΑΕ, ΕΠΕ, ΙΚΕ), κοινωνία ή κοινοπραξία, και το ποσό που πιστώνεται σε λογαριασμό στον οποίο συμμετέχει το φυσικό πρόσωπο είναι ποσό που αποδεικνύεται ότι αφορά συναλλαγές ή εισόδημα ή περιουσία του νομικού προσώπου ή κοινωνίας ή κοινοπραξίας, δεν συνιστά προσαύξηση περιουσίας, καθώς είναι γνωστής προέλευσης. Στην περίπτωση αυτή το ποσό δύναται να συνιστά δάνειο (αν τούτο προκύπτει από τις σχετικές εγγραφές στα βιβλία ή από άλλα στοιχεία), ή ταμειακή διευκόλυνση, ανάλογα με τα πραγματικά περιστατικά της κάθε περίπτωσης, κατά την κρίση του ελέγχου. Επισημαίνεται ότι αν αυτό το ποσό επεστράφη στο νομικό πρόσωπο (ή κοινωνία ή κοινοπραξία) πριν από την διενέργεια του ελέγχου, τότε αποτελεί δάνειο ή ταμειακή διευκόλυνση (ανάλογα με τα πραγματικά περιστατικά) για το φυσικό πρόσωπο και η τυχόν απόδοση (υπεραξία) αποτελεί εισόδημα του φυσικού προσώπου εφόσον στο νομικό πρόσωπο επεστράφη μόνο το κεφάλαιο».

► Παροχή σε είδος (δάνειο) με σύμβαση

Στην περίπτωση αυτή, εφόσον δηλαδή συναφθεί δάνειο μεταξύ του φυσικού προσώπου και της εταιρείας, τότε θα λογίζονται τόκοι και μόνο η όποια διαφορά από το μέσο επιτόκιο αγοράς θα αντιμετωπίζεται ως παροχή σε είδος, ενώ παράλληλα θα εφαρμόζονται και οι διατάξεις περί χαρτοσήμου. Σε περίπτωση που δεν προβλέπονται τόκοι βάσει της σύμβασης, τότε οι τεκμαρτοί τόκοι θα αποτελέσουν παροχή σε είδος.  Παράδειγμα: Μία επιχείρηση χορηγεί σε μέτοχό της δάνειο ποσού 100.000,00 € άτοκο.  Επί του ποσού αυτού, οι τεκμαρτοί τόκοι υπολογίζονται υπό του ελέγχου σε ποσό 5.000 €. Το ποσό αυτό θεωρείται για το φυσικό πρόσωπο τεκμαρτό εισόδημα από μισθωτή εργασία και φορολογείται ανάλογα.

Ισχύον καθεστώς από 1.1.2020

Με βάση το άρθρο 13 παρ. 3 ΚΦΕ, όπως ισχύει σήμερα, ορίζεται ότι: «Οι παροχές σε είδος με τη μορφή δανείου, προς εργαζόμενο ή εταίρο ή μέτοχο από ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή νομική οντότητα, είτε περιβάλλονται τη μορφή έγγραφης συμφωνίας είτε όχι, αποτιμώνται με βάση το ποσό της διαφοράς που προκύπτει μεταξύ των τόκων που θα κατέβαλε ο εργαζόμενος ή εταίρος ή μέτοχος στη διάρκεια του ημερολογιακού μήνα κατά τον οποίο έλαβε την παροχή, εάν το επιτόκιο υπολογισμού των τόκων ήταν το μέσο επιτόκιο αγοράς, του οποίου η μέθοδος υπολογισμού ορίζεται με απόφαση του Υπουργού Οικονομικών, κατά τον ίδιο μήνα και των τόκων που τυχόν κατέβαλε ο εργαζόμενος στη διάρκεια του εν λόγω ημερολογιακού μήνα».

Προβληματισμοί σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής της προϊσχύουσας διάταξης (που ίσχυε έως 31.12.2019)

Όπως είναι εύλογο, ως προς τον τρόπο εφαρμογής της εν λόγω διάταξης («Σε περίπτωση που δεν υφίσταται έγγραφη συμφωνία δανείου, το σύνολο του αρχικού κεφαλαίου λογίζεται ως παροχή σε είδος») γεννώνται ερωτήματα, όπως π.χ. τι θα συμβεί σε περίπτωση που το ποσό που ελήφθη ως δάνειο χωρίς εγγραφή συμφωνία επιστρέφεται εντός της οικείας χρήσεως ή της επόμενης χρήσεως κ.ο.κ.; Μάλιστα, αυτό το ζήτημα μας απασχολεί έντονα λόγω του ότι είναι ήδη σε πλήρη εξέλιξη λόγω παραγραφής ο έλεγχος των ετών 2018 και 2019 που ήδη έχουν μπει στο μικροσκόπιο των φορολογικών αρχών.

Με βάση την ως άνω διάταξη όλο το ποσό του αρχικού κεφαλαίου που έλαβε το φυσικό πρόσωπο από την εταιρεία θεωρείται από τις φορολογικές αρχές παροχή σε είδος και φορολογείται ως εισόδημα από μισθό, αν και νομικά δεν συνιστά παροχή αλλά δάνειο, αφού επιστρέφεται από τον λήπτη του. Στην προκειμένη περίπτωση, λοιπόν, πρώτον, προκύπτει το παράδοξο της γέννησης φορολογικής υποχρέωσης χωρίς την ύπαρξη πραγματικού φορολογικού αντικειμένου, αλλά βάσει ανύπαρκτης φορολογικής ύλης, σημείο που φαίνεται προβληματικό. Δεύτερον, μία έννομη σχέση που στα πλαίσια του αστικού δικαίου αποτελεί αναμφισβήτητα δάνειο λαμβάνει διαφορετικό χαρακτηρισμό και εντεύθεν τυγχάνει διαφορετικής φορολογικής αντιμετώπισης στα πλαίσια του φορολογικού δικαίου, με βάση το οποίο η σχέση αυτή δεν θεωρείται δάνειο, αλλά παροχή σε είδος, ακόμη και αν διαθέτει όλα τα χαρακτηριστικά ενός δανείου, σημείο που επίσης γεννά έντονους προβληματισμούς.

Δείτε το άρθρο και στo CAPITAL.gr

* Ο Γιώργος Δαλιάνης είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Artion Α.Ε. & ιδρυτής του Ομίλου Artion, Οικονομολόγος Φοροτεχνικός.

Η Βασιλική Ηλιοπούλου είναι πρώην Γενική Διευθύντρια Φορολογικής Διοίκησης και συνεργάτης της ARTΙON A.E.

 H Νίκη Χατζοπούλου είναι Δικηγόρος Παρ’ Αρείω Πάγω LL.Μ. & Διαμεσολαβήτρια, συνεργάτης της Artion Α.Ε.

Το ανωτέρω κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τις εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην ARTION A.E (Πουρνάρα 9, Μαρούσι /210 6009062 / www.artion.gr)

του Γιώργου Δαλιάνη*

Στις εμπορικές συναλλαγές συχνά προκύπτει η ανάγκη να διαγραφεί μία απαίτηση από έναν πελάτη, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια που λόγω της συνεχόμενης οικονομικής κρίσης έχουν συσσωρευθεί στις περισσότερες επιχειρήσεις ανείσπρακτα και χρονίζοντα υπόλοιπα πελατών και προμηθευτών. Στο παρόν άρθρο θα αναλύσουμε την φορολογική αντιμετώπιση αυτών των διαγραφών.

Εφόσον η διαγραφή έλαβε χώρα στο πλαίσιο αμοιβαίου συμβιβασμού από την πλευρά του οφειλέτη αυτό θεωρείται ως κέρδος από επιχειρηματική δραστηριότητα βάσει του άρθρου 21 ΚΦΕ, ενώ για τον δανειστή τυγχάνουν εφαρμογής οι διατάξεις για τις επισφαλείς απαιτήσεις.

Πιο συγκεκριμένα, βάσει του άρθρου 26 ΚΦΕ ορίζεται ότι:

«4.α. Απαίτηση δύναται να διαγραφεί για φορολογικούς σκοπούς μόνον εφόσον πληρούνται σωρευτικά οι εξής προϋποθέσεις:

(i) έχει προηγουμένως εγγραφεί ποσό που αντιστοιχεί στην οφειλή ως έσοδο,

(ii) έχει προηγουμένως διαγραφεί από τα βιβλία του φορολογούμενου, και

(iii) έχουν αναληφθεί όλες οι κατά νόμον ενέργειες για την είσπραξη της απαίτησης.

 β. Απαιτήσεις, το συνολικό ύψος των οποίων, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ, δεν υπερβαίνει το ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ ανά αντισυμβαλλόμενο, δύνανται να διαγραφούν στο φορολογικό έτος εντός του οποίου συμπληρώνονται δώδεκα (12) μήνες από τον χρόνο κατά τον οποίο κατέστησαν ληξιπρόθεσμες, χωρίς να έχουν αναληφθεί οι κατάλληλες ενέργειες για τη διασφάλιση του δικαιώματος είσπραξης της εν λόγω απαίτησης, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις των υποπεριπτώσεων (i) και (ii) της περίπτωσης α’ της παρούσας και οι οφειλέτες έχουν λάβει αποδεδειγμένα γνώση της διαγραφής της οφειλής τους, όπου αυτό είναι δυνατόν. Το συνολικό ύψος των απαιτήσεων που διαγράφονται σύμφωνα με το προηγούμενο εδάφιο δεν δύναται να υπερβαίνει, ανά φορολογικό έτος, ποσοστό πέντε τοις εκατό (5%) επί του συνόλου των απαιτήσεων στο τέλος της χρήσης.

 γ. Απαιτήσεις που διαγράφονται στο πλαίσιο αμοιβαίας συμφωνίας ή δικαστικού συμβιβασμού, ανεξαρτήτως του αν έχει σχηματισθεί σχετική πρόβλεψη, δύνανται να διαγραφούν για φορολογικούς σκοπούς μη εφαρμοζομένων των διατάξεων της υποπερίπτωσης (iii) της περίπτωσης α’ της παρούσας. Στην περίπτωση και κατά το μέρος που δεν έχει σχηματισθεί πρόβλεψη, το σχετικό ποσό της διαγραφής της απαίτησης εκπίπτει με βάση τις διατάξεις του άρθρου 22.»

Συνεπώς εφόσον η διαγραφή της απαίτησης είναι προϊόν συμβιβασμού για την πιστώτρια εταιρεία η διαγραφή αναγνωρίζεται φορολογικά, χωρίς να απαιτείται η λήψη όλων των ενεργειών για την είσπραξη της απαίτησης.

Περαιτέρω, το ποσό της διαγραφής επιβαρύνεται με ψηφιακό τέλος συναλλαγής (πρώην τέλος χαρτοσήμου) το οποίο οφείλει να καταβάλει ο οφειλέτης και συγκεκριμένα στο άρθρο 15 του Νόμου 5135/2024 προβλέπεται ότι:

«1. Επιβάλλεται Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής επί συμβάσεων συμβιβασμού του άρθρου 871 του Αστικού Κώδικα (π.δ. 456/1984, Α’ 164), με συντελεστή δύο κόμμα σαράντα τοις εκατό (2,40%) επί του συμφωνούμενου ποσού, όταν με τη σύμβαση συμφωνείται χρηματικό ποσό που ο ένας συναλλασσόμενος οφείλει στον έτερο, στο πλαίσιο συμβιβαστικής επίλυσης της διαφοράς, εφόσον:

α) τα συναλλασσόμενα μέρη ασκούν επιχειρηματική δραστηριότητα και ο συμβιβασμός γίνεται στο πλαίσιο αυτής, ή

β) τουλάχιστον ένας από τους συναλλασσόμενους είναι κεφαλαιουχική ή προσωπική εταιρεία που συστάθηκε στην ημεδαπή ή την αλλοδαπή (…)

 2. Υποκείμενος στο Ψηφιακό Τέλος Συναλλαγής επί της σύμβασης της παρ. 1 και υπόχρεος για την απόδοσή του είναι ο οφειλέτης της συμβιβαζόμενης απαίτησης».

Αξίζει να αναφέρουμε ότι τυγχάνουν ειδικής μεταχείρισης οι διαγραφές χρεών στα πλαίσια ειδικών διαδικασιών, όπως π.χ. ο εξωδικαστικός μηχανισμός ρύθμισης οφειλών, όπου η φορολογική μεταχείριση της ωφέλειας από τη διαγραφή μέρους ή του συνόλου του χρέους προς πιστωτικό ή χρηματοδοτικό ίδρυμα, προς υπό ειδική εκκαθάριση πιστωτικό ή χρηματοδοτικό ίδρυμα ή προς εταιρεία του ν. 4354/2015 στο πλαίσιο εξωδικαστικού συμβιβασμού δεν θεωρείται εισόδημα και απαλλάσσεται του φόρου δωρεάς (βλ. Εγκύκλιο Ε2021/2019).

Περισσότερη ανάλυση για το θέμα αυτό υπάρχει στο άρθρο μας με τίτλο «Τα χρονίζοντα υπόλοιπα πελατών-προμηθευτών και η αντιμετώπισή τους από τους φορολογικούς ελέγχους».

Τέλος, τονίζουμε ότι πρέπει να υπάρχει συμφωνία και των δύο μερών προκειμένου να χωρήσει διαγραφή λόγω συμβιβασμού και μάλιστα θα πρέπει το σχετικό έγγραφο να υποβληθεί στην Εφορία προς χαρτοσήμανση.

Παρά ταύτα έχουμε αντιμετωπίσει υπόθεση φορολογικού ελέγχου κατά την οποία κρίθηκε από τον έλεγχο αυθαίρετα ότι υπάρχει ωφέλεια για την ελεγχόμενη οντότητα από την διαγραφή της υποχρέωσής της για εξόφληση της προμηθεύτριάς της εταιρείας, αν και δεν είχε υπογραφεί κανένα συμφωνητικό περί διαγραφής, ούτε είχαν πραγματοποιηθεί ενέργειες μονομερούς λογιστικής διαγραφής, ενώ καταβάλλονταν ταυτόχρονα από την οφειλέτιδα και ποσά έναντι εξόφλησης. Ειδικότερα ο έλεγχος, αγνοώντας το τυπικό μέρος της μη ύπαρξης συμφωνητικού διαγραφής και της μη διενέργειας ούτε μονομερούς λογιστικής διαγραφής παρεισέφρησε στην εμπορική πολιτική μεταξύ των επιχειρήσεων, θεωρώντας ότι συντρέχει περίπτωση σιωπηρής άφεσης χρέους για υπόλοιπο, επειδή είχε παρέλθει η κατά το αστικό δίκαιο προθεσμία για την παραγραφή του, χωρίς βέβαια αυτό να επηρεάζει το υπαρκτό κατά το φορολογικό δίκαιο της απαίτησης. Συγκεκριμένα, ο έλεγχος έκρινε ότι η πιστώτρια εταιρεία μηδένισε την απαίτησή της και δήλωσε σιωπηρά την πρότασή της προς τον προσφεύγοντα για άφεση χρέους, την οποία ο προσφεύγων επίσης σιωπηρά απεδέχθη. Μάλιστα, τελείως καταχρηστικά ο έλεγχος θεώρησε ότι οι πληρωμές που εν τω μεταξύ έλαβαν χώρα έναντι εξόφλησης έγιναν στα πλαίσια τεχνητής διευθέτησης, κρίνοντας ότι πραγματοποιήθηκαν σε άτακτα χρονικά διαστήματα! Το ποσό αυτό, για το οποίο ο έλεγχος θεώρησε ότι η πιστώτρια παραιτήθηκε από την είσπραξή του στα πλαίσια αμοιβαίας επαγγελματικής συμφωνίας, κρίθηκε από τον έλεγχο ότι αποτελεί εισόδημα από επιχειρηματική δραστηριότητα της παρ. 6 του άρθ. 21 του ν. 4172/2013.

Ωστόσο, η ΔΕΔ δικαίωσε την προσφεύγουσα επιχείρηση, καθώς έκρινε ότι: «η σύμβαση άφεσης χρέους, η οποία καταρτίζεται εγγράφως, ή με άτυπη δήλωση ή ακόμα και σιωπηρά, πρέπει να είναι σαφής και αναμφίβολη, με κάθε παραίτηση από το δικαίωμα και δεν είναι δυνατόν να τεκμαίρεται» και έκανε δεκτή την ενδικοφανή προσφυγή ως προς το σκέλος αυτό (βλ. ΔΕΔ 1242/2023).

Δείτε το άρθρο και στo E-FOROLOGIA.gr

* Ο Γιώργος Δαλιάνης είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Artion Α.Ε. & ιδρυτής του Ομίλου Artion, Οικονομολόγος Φοροτεχνικός.

Το ανωτέρω κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τις εξειδικευμένες συμβουλευτικές υπηρεσίες. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στην ARTION A.E (Πουρνάρα 9, Μαρούσι /210 6009062 / www.artion.gr)